Án lệ Miranda – Quyền được giữ im lặng

Án lệ Miranda v. Arizona (1966) được xem là một trong những phán quyết mang tính bước ngoặt trong lịch sử tư pháp Hoa Kỳ. Từ vụ án này, nền pháp lý Mỹ đã đặt nền móng cho quy trình bắt giữ và thẩm vấn nghi phạm một cách công bằng hơn, đảm bảo mọi công dân đều được thông báo về quyền giữ im lặng và quyền có luật sư trước khi bị thẩm vấn.

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1963, tại thành phố Phoenix, bang Arizona, khi Ernesto Miranda, một thanh niên 24 tuổi, bỏ học sớm và từng có tiền án, bị cáo buộc bắt cóc, hiếp dâm và cướp tài sản của một cô gái 18 tuổi. Trong suốt hai giờ thẩm vấn liên tục tại đồn cảnh sát, Miranda không có mặt luật sư bảo vệ, nhưng vẫn bị yêu cầu ký vào bản nhận tội, trong đó ông viết rằng mình “hiểu rõ các quyền hợp pháp” và “mọi lời khai có thể được dùng chống lại bản thân”.

Dựa trên bản thú tội này – chứng cứ duy nhất trong hồ sơ – tòa án bang Arizona đã tuyên Miranda phạm tội và kết án 20 đến 30 năm tù giam. Tuy nhiên, luật sư Alvin Moore đã kháng cáo lên Tòa Thượng thẩm bang Arizona, cho rằng lời thú tội của bị cáo không được đưa ra một cách tự nguyện và rằng Miranda chưa từng được phổ biến về các quyền hiến định cơ bản của mình. Dù vậy, tòa án bang vẫn giữ nguyên bản án, cho rằng Miranda đã hiểu quyền của mình khi ký lời khai.

Vụ án tưởng như khép lại, nhưng nó đã thu hút sự chú ý của Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU). Luật sư John J. Flynn cùng chuyên gia luật hiến pháp John P. Frank đã tiếp nhận vụ việc và kháng cáo lên Tòa án Tối cao Hoa Kỳ. Họ lập luận rằng Miranda chưa từng được cảnh sát thông báo rõ ràng về quyền được giữ im lặng và quyền có luật sư, nên việc lấy lời khai trong hoàn cảnh đó là vi phạm Tu chính án thứ Năm – điều khoản bảo vệ công dân khỏi việc bị ép buộc tự buộc tội.

Ngày 13 tháng 6 năm 1966, dưới sự chủ tọa của Chánh án Earl Warren, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ra phán quyết lịch sử với tỷ lệ 5–4, tuyên rằng bản nhận tội của Ernesto Miranda là vi hiến và không thể được sử dụng làm bằng chứng. Phán quyết dài hơn 60 trang này đồng thời yêu cầu các cơ quan thực thi pháp luật trên toàn quốc phải thông báo đầy đủ quyền hiến định cho mọi nghi phạm trước khi thẩm vấn.

Từ đó, “Cảnh báo Miranda (Miranda Warning)” ra đời và trở thành nghi thức bắt buộc trong mọi vụ bắt giữ tại Hoa Kỳ. Cảnh sát khi thẩm vấn phải đọc rõ ràng:

“Anh có quyền giữ im lặng. Bất cứ điều gì anh nói cũng có thể được dùng để chống lại anh trước tòa. Anh có quyền có luật sư trước khi trả lời câu hỏi và luật sư có thể có mặt khi cảnh sát thẩm vấn. Nếu anh không có điều kiện thuê luật sư, một luật sư sẽ được chỉ định cho anh trước khi thẩm vấn. Anh có thể ngừng trả lời bất cứ lúc nào để chờ luật sư.”

Từ án lệ này, cụm từ “You have the right to remain silent” đã trở thành câu nói quen thuộc trong văn hóa đại chúng Mỹ, xuất hiện trong hàng trăm bộ phim và chương trình truyền hình. Nhưng hơn cả một biểu tượng, đây là một nguyên tắc pháp lý mang tính nhân quyền sâu sắc, bảo đảm rằng mọi công dân – dù bị cáo buộc tội ác nghiêm trọng đến đâu – vẫn được bảo vệ bởi hiến pháp.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, vụ án của Miranda được xét xử lại vào năm 1967. Lần này, bản nhận tội không được chấp nhận làm bằng chứng. Tuy nhiên, bạn gái cũ của ông, Twila Hoffman, đã ra tòa làm chứng rằng Miranda từng thú nhận tội lỗi khi còn trong tù. Miranda tiếp tục bị kết án 20–30 năm tù giam. Ông được phóng thích năm 1975, nhưng chỉ hơn một tháng sau, vào ngày 31 tháng 1 năm 1976, Miranda bị đâm chết trong một vụ ẩu đả tại quán bar ở Phoenix.

Trớ trêu thay, khi cảnh sát bắt giữ những người có mặt trong vụ ẩu đả, họ đã đọc cho họ nghe chính quyền Miranda – quyền mà Ernesto Miranda từng không được hưởng, nhưng lại mang tên ông trong lịch sử pháp lý Hoa Kỳ.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, án lệ Miranda vẫn là nền tảng của luật tố tụng hình sự Hoa Kỳ và được nhiều quốc gia tham khảo trong quá trình xây dựng pháp luật. Năm 2022, Tòa án Tối cao Mỹ tiếp tục ra phán quyết khẳng định rằng cảnh sát không thể bị kiện dân sự chỉ vì không đọc cảnh báo Miranda, song việc không thực hiện cảnh báo có thể khiến bằng chứng bị loại bỏ khỏi phiên tòa.

Án lệ Miranda là minh chứng sống động cho giá trị cốt lõi của pháp quyền: mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và có quyền được bảo vệ khỏi sự lạm quyền của cơ quan điều tra. Từ một vụ án nhỏ ở bang Arizona, nước Mỹ đã định hình nên một nguyên tắc mang tính toàn cầu – quyền được giữ im lặng, quyền được biết và quyền được bảo vệ.

Nguồn tham khảo: https://www.history.com/articles/miranda-rights