Án lệ Kesavananda Bharati v. State of Kerala (1973): Phán quyết làm thay đổi diện mạo Hiến pháp Ấn Độ và tư duy pháp quyền châu Á

Năm 1973 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong nền tư pháp Ấn Độ khi Tối cao Pháp viện nước này đưa ra phán quyết trong vụ Kesavananda Bharati v. State of Kerala, một vụ kiện tưởng chừng chỉ liên quan đến đất đai và quyền sở hữu cục bộ, nhưng cuối cùng lại trở thành nền tảng cho sự ra đời của Học thuyết Cấu trúc cơ bản (Basic Structure Doctrine). Phán quyết này không chỉ xác lập giới hạn quyền lực của Quốc hội Ấn Độ mà còn tạo ảnh hưởng sâu rộng đến tư duy hiến pháp của nhiều quốc gia châu Á, góp phần khẳng định vai trò của tòa án trong việc bảo vệ các giá trị dân chủ.

Vụ việc bắt đầu khi Swami Kesavananda Bharati, tu viện trưởng của một tu viện Hindu tại bang Kerala, phản đối các đạo luật cải cách ruộng đất của chính quyền bang. Những đạo luật này được ban hành nhằm phân phối lại quỹ đất trong cộng đồng, nhưng đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản của tu viện. Để củng cố cơ sở pháp lý cho chính sách cải cách, Quốc hội Ấn Độ đã sửa đổi Hiến pháp nhằm đưa các đạo luật đất đai vào danh mục không bị xem xét về tính hợp hiến. Swami Kesavananda đã đệ đơn cho rằng các sửa đổi này xâm phạm quyền cơ bản của công dân, đặt ra câu hỏi pháp lý quan trọng: Liệu Quốc hội có quyền sửa đổi bất kỳ phần nào của Hiến pháp, bao gồm cả những quyền cơ bản, hay không?

Với đoàn xét xử gồm 13 thẩm phán – lớn nhất trong lịch sử Ấn Độ – Tối cao Pháp viện đã đưa ra phán quyết với tỷ lệ sít sao 7–6. Tòa tuyên Quốc hội có quyền sửa đổi Hiến pháp, nhưng quyền này không mang tính tuyệt đối. Một sửa đổi sẽ bị xem là vi hiến nếu “phá hủy” hoặc “làm biến chất” những yếu tố cấu thành bản chất của Hiến pháp. Từ đó, Học thuyết Cấu trúc cơ bản ra đời, giới hạn quyền sửa đổi Hiến pháp và bảo đảm rằng không một chính phủ nào, dù nắm đa số bao nhiêu, có thể thay đổi những nguyên tắc nền tảng như dân chủ, pháp quyền, phân chia quyền lực, độc lập tư pháp hay các quyền cơ bản của con người.

Phán quyết này nhanh chóng được đánh giá là “lá chắn” chống lại nguy cơ lạm quyền của nhà nước. Bởi nếu Quốc hội có thể sửa Hiến pháp tùy ý, về mặt lý thuyết, cơ quan lập pháp có thể xóa bỏ các quyền con người hoặc trao cho hành pháp quyền lực tuyệt đối. Với học thuyết mới, tòa án trở thành cơ quan giám sát cuối cùng đối với mọi sửa đổi hiến pháp, bảo vệ sự cân bằng quyền lực và duy trì hệ thống kiểm soát – đối trọng trong bộ máy nhà nước.

Ý nghĩa của vụ án còn lan rộng ra ngoài biên giới Ấn Độ. Ở châu Á, nơi nhiều quốc gia có quá trình xây dựng hiến pháp chịu ảnh hưởng của Anh quốc hoặc hệ thống common law, Kesavananda Bharati trở thành án lệ mang tính tham khảo quan trọng. Những nguyên tắc mà vụ án đặt ra – đặc biệt là giới hạn quyền sửa đổi hiến pháp và vai trò của tư pháp trong việc bảo vệ các giá trị cơ bản – được xem như chuẩn mực để định hình tư duy pháp quyền hiện đại. Nhiều tòa án tối cao trong khu vực đã sử dụng lập luận tương tự khi xem xét các vụ việc liên quan đến quyền con người, nguyên tắc dân chủ hay sự độc lập của tòa án.

Sau hơn 50 năm, án lệ Kesavananda Bharati v. State of Kerala vẫn giữ nguyên giá trị. Phán quyết không chỉ trả lời câu hỏi về quyền hạn của Quốc hội mà còn khẳng định rằng Hiến pháp không phải là một văn bản có thể bị thay đổi tùy tiện, mà là nền tảng xác định bản chất của quốc gia và quyền của người dân. Nhờ đó, học thuyết Cấu trúc cơ bản trở thành tấm khiên pháp lý bảo vệ nền dân chủ Ấn Độ và trở thành một trong những đóng góp nổi bật nhất của tư pháp châu Á cho triết lý hiến pháp toàn cầu.

Nguồn: https://en.wikipedia.org/wiki/Kesavananda_Bharati_v._State_of_Kerala

Thảo Vi