Mua đồ cũ từ cá nhân: phát hiện khuyết tật có được trả lại?

Mua đồ cũ từ một cá nhân rồi phát hiện lỗi không đồng nghĩa đương nhiên được trả hàng, lấy lại tiền. Người mua cần đối chiếu chất lượng đã thỏa thuận, loại khuyết tật, việc mình có biết lỗi khi mua hay không và có bảo hành hay không. Trách nhiệm bảo đảm chất lượng và nghĩa vụ bảo hành là hai căn cứ khác nhau; không có lời hứa bảo hành chưa chắc người bán được miễn mọi trách nhiệm.

Bài viết xét việc một cá nhân bán lại đồ dùng của mình, không kinh doanh, cho cá nhân khác; không đánh đồng với mua tại cửa hàng đồ cũ.

Đồ đã qua sử dụng vẫn phải có chất lượng phù hợp

Khoản 1 Điều 432 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 xác định chất lượng tài sản mua bán do các bên thỏa thuận. Vì vậy, cần đọc lại nội dung chốt mua: người bán cam kết máy hoạt động bình thường, chỉ trầy vỏ hay đã báo hỏng một chức năng và bán để lấy linh kiện?

Không thể đòi chiếc máy cũ phải có ngoại hình như mới nếu hai bên đã chấp nhận vết xước. Ngược lại, chữ “đồ cũ” không tự xóa cam kết về khả năng sử dụng. Một lỗi khiến máy không thực hiện được chức năng đã thống nhất khác với dấu hao mòn đã được thông báo.

Điều 432 còn đặt giới hạn cho thỏa thuận chất lượng khi có tiêu chuẩn đã công bố hoặc quy định của cơ quan có thẩm quyền. Khi thỏa thuận thiếu hoặc không rõ, khoản 3 có các căn cứ xác định chất lượng. Bởi vậy, thiếu một dòng cam kết không có nghĩa người bán được giao vật với chất lượng bất kỳ.

Không có bảo hành, người mua có quyền gì?

Theo khoản 1 Điều 445, bên bán phải bảo đảm giá trị sử dụng hoặc các đặc tính của vật. Nếu sau khi mua, người mua phát hiện khuyết tật làm mất hoặc giảm sút giá trị sử dụng thì phải báo ngay cho người bán; có quyền yêu cầu sửa chữa, đổi vật khác, giảm giá và bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Điều này không liệt kê trực tiếp biện pháp trả lại vật và lấy lại tiền. Vì vậy, chỉ dựa vào Điều 445 để nói mọi món đồ cũ bị lỗi đều được hoàn tiền là chưa đủ. Hai bên có thể thỏa thuận nhận lại hàng; nếu tranh chấp, yêu cầu hoàn tiền cần được xem xét trên căn cứ phù hợp với hồ sơ, không phải chỉ vì lỗi xuất hiện sau ngày mua.

Những trường hợp người bán không chịu trách nhiệm về khuyết tật

Khoản 3 Điều 445 nêu các trường hợp: người mua đã biết hoặc phải biết khuyết tật khi mua; vật bán đấu giá, vật bán ở cửa hàng đồ cũ; hoặc người mua có lỗi gây ra khuyết tật. Lỗi do làm rơi máy sau khi nhận không thể mặc nhiên quy cho người bán.

Đặc biệt, “vật bán ở cửa hàng đồ cũ” không đồng nghĩa mọi vật đã qua sử dụng. Với cá nhân bán lại đồ dùng riêng, không thể chỉ viện lý do hàng cũ để áp ngay ngoại lệ dành cho cửa hàng. Việc đã kiểm tra máy cũng không tự chứng minh người mua biết mọi lỗi bên trong; phải xem lỗi cụ thể và hoàn cảnh kiểm tra.

Có bảo hành: khi nào được yêu cầu trả lại và lấy tiền?

Điều 446 quy định nghĩa vụ bảo hành phát sinh khi các bên thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định. Không nên tự suy ra một thời hạn bảo hành mặc định cho giao dịch giữa hai cá nhân. Nếu có thỏa thuận, cần làm rõ thời hạn, phạm vi và nội dung cam kết. Thời hạn bảo hành được tính từ thời điểm bên mua có nghĩa vụ phải nhận vật.

Trong thời hạn bảo hành, khi phát hiện khuyết tật, Điều 447 cho người mua quyền yêu cầu sửa chữa không phải trả tiền, giảm giá, đổi vật khác hoặc trả lại vật và lấy lại tiền. Đây là căn cứ trực tiếp về quyền yêu cầu hoàn tiền trong cơ chế bảo hành, không phải quy tắc đổi trả vô điều kiện cho mọi giao dịch đồ cũ.

Nếu đã nhận sửa mà vẫn không khắc phục được

Theo Điều 448, người bán phải sửa để vật đạt tiêu chuẩn chất lượng hoặc các đặc tính đã cam kết; chịu chi phí sửa chữa và vận chuyển theo quy định. Người mua có quyền yêu cầu hoàn thành trong thời hạn thỏa thuận hoặc thời gian hợp lý. Nếu không thể sửa hoặc không thể hoàn thành đúng thời hạn đó, người mua có quyền yêu cầu giảm giá, đổi vật hoặc trả lại và lấy tiền.

Điều 449 còn cho phép yêu cầu bồi thường thiệt hại do khuyết tật kỹ thuật gây ra trong thời hạn bảo hành. Người bán không phải bồi thường nếu chứng minh thiệt hại do lỗi người mua; mức bồi thường được giảm nếu người mua không thực hiện biện pháp cần thiết trong khả năng để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại.

Tình huống giả định: máy giặt lỗi sau khi mang về

Giả sử chị Mai mua máy giặt từ anh Nam, người đang bán lại máy gia đình. Tin nhắn ghi máy hoạt động bình thường, chỉ xước vỏ. Hôm sau, máy không vắt; người kiểm tra ghi nhận hỏng bộ phận bên trong. Chị Mai nên báo ngay, lưu kết quả kiểm tra và đối chiếu tình trạng lúc giao nhận, thay vì lập tức kết luận anh Nam phải hoàn toàn bộ tiền.

Nếu không có bảo hành, chị có thể xem xét các yêu cầu theo Điều 445, đồng thời kiểm tra ngoại lệ và thỏa thuận. Nếu anh Nam đã thông báo chức năng vắt bị hỏng và chị biết vẫn mua, đánh giá sẽ khác. Nếu có thỏa thuận bảo hành còn thời hạn, chị có căn cứ xem xét quyền trả lại, lấy tiền theo Điều 447. Đây chỉ là tình huống minh họa; nguyên nhân hỏng vẫn cần được làm rõ.

Làm gì ngay khi phát hiện lỗi?

Trước hết, báo ngay cho người bán bằng cách có thể lưu lại, mô tả lỗi và thời điểm phát hiện. Nên giữ tin đăng, tin nhắn chốt chất lượng, chứng từ thanh toán, ảnh lúc nhận hàng và thỏa thuận bảo hành. Đây là khuyến nghị chuẩn bị hồ sơ, không phải danh sách giấy tờ bắt buộc cho mọi trường hợp.

Tiếp đó, hạn chế sử dụng nếu có nguy cơ làm hỏng thêm; lưu tình trạng máy trước khi tháo sửa. Khi nhờ kiểm tra, nên đề nghị ghi rõ lỗi và nhận định nguyên nhân trong phạm vi chuyên môn. Một báo giá sửa chữa chưa chắc chứng minh được ai gây lỗi.

Khi thương lượng, ghi rõ yêu cầu sửa, giảm giá hay nhận lại hàng, căn cứ yêu cầu và thời hạn phản hồi đề nghị. Nếu thống nhất hoàn tiền, nên chốt cách kiểm tra, giao lại vật và thanh toán. Không đạt thỏa thuận thì mang hồ sơ để được tư vấn hướng giải quyết; đừng coi việc tự gửi trả món đồ là đã tự động chấm dứt giao dịch.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo; người đọc nên tham vấn luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư cho trường hợp cụ thể.

Phước Hiếu