Phí, lệ phí tại cơ quan đại diện ở nước ngoài: trường hợp nào được miễn?
▶Mục lục bài viết
Theo Điều 5 Thông tư 163/2026/TT-BTC, người làm thủ tục tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài được miễn phí, lệ phí khi thuộc đúng nhóm đối tượng và khoản thu được quy định. Các nhóm miễn gồm trường hợp ngoại giao, nhân đạo, người có công, một số trường hợp quốc tịch, cấp hộ chiếu phổ thông theo thủ tục rút gọn và cung cấp thông tin lý lịch tư pháp. Một số trường hợp cần quyết định của người đứng đầu cơ quan đại diện.
Thông tư do Bộ Tài chính ban hành ngày 31/10/2026, có hiệu lực từ ngày 01/11/2026. Với người nộp hồ sơ, điểm cần phân biệt là căn cứ miễn gắn với thủ tục nào: miễn lệ phí quốc tịch, lệ phí hộ chiếu và phí lý lịch tư pháp có điều kiện riêng.
Miễn phí, lệ phí ngoại giao áp dụng cho những ai?
Khoản 1 Điều 5 xác định các trường hợp được miễn thu phí, lệ phí trong lĩnh vực ngoại giao. Người nước ngoài là khách mời của Đảng, Quốc hội, Nhà nước, Chính phủ, hoặc được lãnh đạo các cơ quan này mời với tư cách cá nhân, thuộc nhóm được miễn. Phạm vi còn gồm vợ hoặc chồng, bố mẹ đẻ, bố mẹ vợ hoặc chồng và các con cùng đi theo khách mời.
Quy định về người thân ở nhóm khách mời gắn với việc cùng đi theo khách mời. Trong khi đó, đối với viên chức, nhân viên hành chính kỹ thuật của cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự nước ngoài và cơ quan đại diện tổ chức quốc tế tại Việt Nam, điểm b quy định thành viên gia đình gồm vợ hoặc chồng, bố mẹ đẻ, bố mẹ vợ hoặc chồng và các con chưa thành niên, theo nguyên tắc có đi có lại.
Điểm c dành cho người nước ngoài mang hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ, hộ chiếu phổ thông hoặc giấy tờ đi lại thay hộ chiếu do nước ngoài cấp được miễn phí thị thực theo nguyên tắc có đi có lại. Bởi vậy, loại hộ chiếu là một phần của việc xác định đối tượng; căn cứ miễn ở đây còn gắn với quan hệ có đi có lại, thay vì chỉ dựa vào tên hộ chiếu.
Các trường hợp còn lại gồm người nước ngoài vào Việt Nam cứu trợ hoặc giúp đỡ nhân đạo; người vào Việt Nam theo lời mời trao đổi giữa các bộ, ngành, tỉnh, thành phố theo nguyên tắc có đi có lại; người có công với cách mạng; trường hợp do nhu cầu đối ngoại cần tranh thủ hoặc vì lý do nhân đạo, công dân Việt Nam đặc biệt khó khăn hoặc gặp rủi ro; và các trường hợp xin cấp thị thực được miễn theo quy định của Chính phủ, điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận song phương.
Miễn lệ phí quốc tịch có điều kiện riêng
Khoản 2 Điều 5 quy định miễn lệ phí quốc tịch đối với việc xin nhập quốc tịch Việt Nam, xin trở lại quốc tịch Việt Nam. Nhóm thứ nhất là người có công lao đặc biệt đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam theo căn cứ được dẫn chiếu trong khoản này. Tiêu chí này khác với việc chỉ có nhu cầu xin quốc tịch.
Nhóm thứ hai gồm người không quốc tịch xin nhập quốc tịch Việt Nam, người mất quốc tịch xin trở lại quốc tịch Việt Nam mà có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Trường hợp này phải có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức, hội đoàn người Việt Nam ở nước sở tại. Điều kiện về hoàn cảnh kinh tế và xác nhận đi cùng điều kiện về tình trạng quốc tịch.
Nhóm thứ ba là người gốc Việt Nam di cư từ Lào được cơ quan có thẩm quyền của Lào cấp giấy chứng nhận đã hoàn thành thủ tục đăng ký theo điều ước quốc tế giữa Việt Nam và Lào. Căn cứ miễn nằm ở cả nhóm người và giấy chứng nhận được quy định, chứ không chỉ ở việc từng sinh sống tại Lào.
Hộ chiếu rút gọn và lý lịch tư pháp được miễn trong phạm vi nào?
Khoản 3 Điều 5 miễn lệ phí cấp hộ chiếu phổ thông theo thủ tục rút gọn cho người phải về nước theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế về việc nhận trở lại công dân. Quy định xác định đồng thời loại thủ tục và lý do phải về nước. Người thuộc diện này được miễn khoản lệ phí cấp hộ chiếu theo thủ tục rút gọn; quyền miễn được xác định theo chính trường hợp nhận trở lại công dân.
Đối với phí cung cấp thông tin lý lịch tư pháp, khoản 4 Điều 5 liệt kê trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người cư trú tại các xã đặc biệt khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã biên giới, xã an toàn khu theo quy định pháp luật. Việc xác định từng đối tượng thực hiện theo căn cứ mà khoản này dẫn chiếu.
Khoản 4 còn có trường hợp có lợi cho việc thúc đẩy hội nhập quốc tế của Việt Nam. Đây là nhóm có cơ chế quyết định riêng tại khoản 5. Với những người đồng thời làm nhiều thủ tục, việc thuộc nhóm được miễn phí lý lịch tư pháp giải quyết nghĩa vụ của khoản phí đó; các khoản thu cho thủ tục khác được xác định theo căn cứ miễn tương ứng.
Trường hợp nào do người đứng đầu cơ quan đại diện quyết định?
Theo khoản 5 Điều 5, người đứng đầu cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài quyết định áp dụng miễn phí, lệ phí đối với các trường hợp theo nguyên tắc có đi có lại tại điểm b, điểm c khoản 1; các trường hợp tại điểm g khoản 1; và trường hợp thúc đẩy hội nhập quốc tế tại điểm e khoản 4.
Như vậy, đối với công dân Việt Nam có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn hoặc gặp rủi ro thuộc điểm g khoản 1, quy định vừa nhận diện căn cứ xem xét miễn, vừa xác định người có thẩm quyền quyết định. Người thuộc nhóm này cần được xem xét theo cơ chế đó. Riêng điều kiện xác nhận hoàn cảnh kinh tế khó khăn của nhóm quốc tịch lại được đặt tại điểm b khoản 2, là một cấu trúc điều kiện khác.
Dấu GRATIS thể hiện việc miễn như thế nào?
Khoản 6 Điều 5 yêu cầu tổ chức thu phí, lệ phí đóng dấu “miễn phí, lệ phí” (GRATIS) vào giấy tờ đã cấp đối với các trường hợp được miễn theo khoản 1 đến khoản 4, trừ giấy tờ hộ tịch và giấy tờ điện tử. Dấu này là cách thể hiện việc miễn trên giấy tờ đã cấp trong phạm vi quy định.
Vì có ngoại lệ cho giấy tờ hộ tịch và giấy tờ điện tử, việc hai loại giấy tờ này không có dấu GRATIS phù hợp với chính quy tắc về hình thức ghi nhận. Căn cứ miễn vẫn nằm ở đối tượng, thủ tục và thẩm quyền áp dụng tại Điều 5. Phân biệt các yếu tố đó giúp xác định đúng khoản được miễn mà không mở rộng sang mọi khoản thu tại cơ quan đại diện.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo; người đọc nên tham vấn luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư cho trường hợp cụ thể.
Thiên Kỳ
Tìm kiếm
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat cumque nihil impedit quo minus. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate.
Barbara Palson
3 days agoLorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat cumque nihil impedit quo minus. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate.
Daniel Adams
2 days ago