Hiến pháp 2013 - Những dấu ấn đổi mới trong tư duy lập hiến Việt Nam

Nhân dân - Chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước

Lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến, hai chữ "Nhân dân" được viết hoa trong Hiến pháp. Điều này không đơn thuần là sự thay đổi về ngôn từ mà mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc, khẳng định bản chất Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Từ "Nhân dân" được nâng lên thành một danh từ riêng, thể hiện vị trí trang trọng, thiêng liêng của người dân trong thể chế chính trị.

Tư tưởng này không phải là mới trong lịch sử Việt Nam. Từ thế kỷ XV, Nguyễn Trãi đã khẳng định "Chở thuyền là dân mà lật thuyền cũng là dân". Thế kỷ XVI, Nguyễn Bỉnh Khiêm nhấn mạnh "dân vi bản" - dân là gốc của nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng từng nói: "Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân". Hiến pháp 2013 đã hiến định hóa tư tưởng đó, đưa Nhân dân lên vị trí trung tâm, là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước.

Nhân dân - Chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước 

Nguồn: internet

Kiểm soát quyền lực - Bước đột phá trong tư duy lập hiến

Điểm tiến bộ vượt bậc của Hiến pháp 2013 là sự xuất hiện của cụm từ "kiểm soát" trong Điều 2: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp".

Sự bổ sung này thể hiện nhận thức mới về quản lý quyền lực nhà nước. Không chỉ dừng lại ở phân công và phối hợp, việc kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước được ghi nhận như một nguyên tắc hiến định. Điều này tạo cơ chế để hạn chế sự lạm quyền, bảo vệ lợi ích của Nhân dân - những người trao quyền cho Nhà nước.

Về bản chất, kiểm soát quyền lực gắn liền với bảo vệ quyền lợi của người dân. Nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả, các nguồn lực đáng lẽ phục vụ Nhân dân có thể bị thất thoát, tạo kẽ hở cho lợi ích nhóm hoặc tham nhũng. Việc đưa nguyên tắc này vào Hiến pháp thể hiện quyết tâm xây dựng một Nhà nước pháp quyền trong sạch, minh bạch.

Quyền con người - Từ khái niệm đến hiện thực

Hiến pháp 2013 có bước tiến quan trọng khi dành trọn Chương II (sau Chương về chế độ chính trị) để quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Sự thay đổi này đưa vị trí của quyền con người lên đúng tầm quan trọng của nó, phù hợp với thông lệ Hiến pháp của nhiều quốc gia trên thế giới.

Điểm mới căn bản là cách tiếp cận về quyền con người. Trong khi các bản Hiến pháp trước thường diễn đạt với chủ thể là Nhà nước ("Nhà nước bảo hộ", "Nhà nước tạo điều kiện"...), Hiến pháp 2013 xác định chủ thể của quyền là công dân, khẳng định quyền con người là quyền tự nhiên, vốn có, không ai có thể xâm phạm.

Hiến pháp cũng quy định rõ các giới hạn của quyền con người: "chỉ có thể bị giới hạn trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức, sức khỏe cộng đồng". Điều này khắc phục được thiếu sót của các bản Hiến pháp trước, vừa bảo đảm quyền tự do của cá nhân, vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng.

Quyền con người đã trở thành hiện thực trong Hiến pháp 2013 

Nguồn: Redsvn.net

Những giá trị trường tồn

Hiến pháp là đạo luật gốc, là nền tảng của mọi hệ thống pháp luật. Một bản Hiến pháp tốt có khả năng dẫn dắt đất nước phát triển bền vững. Ngược lại, một bản Hiến pháp lạc hậu có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, dẫn đến khủng hoảng niềm tin và kìm hãm sự phát triển của xã hội.

Hiến pháp 2013, với những điểm mới tiến bộ, đã thể hiện tầm nhìn và quyết tâm đổi mới của Đảng và Nhà nước ta. Tư tưởng đề cao Nhân dân, kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền con người không chỉ là những giá trị pháp lý mà còn là những giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh khát vọng xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của dân, do dân và vì dân.

Hơn hai thập kỷ đi vào cuộc sống, Hiến pháp 2013 đã và đang khẳng định giá trị của mình, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển, đưa đất nước hướng tới mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh".

Vịnh Nghi