Nghị quyết 254/2025/QH15 - tháo gỡ điểm nghẽn trong thi hành Luật Đất đai năm 2024

Ngày 11/12/2025, với 428/437 đại biểu tán thành, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 254/2025/QH15 — một văn bản quan trọng nhằm xóa dần các “điểm nghẽn” trong thi hành Luật Đất đai năm 2024 trong bối cảnh thực tiễn đất đai lâu nay luôn là “điểm nóng” tranh luận pháp lý và xã hội. Nghị quyết có hiệu lực từ 01/01/2026 và ngay từ đầu đã được xem như “chìa khóa pháp lý” để thống nhất thực thi, giảm lúng túng giữa các địa phương và hướng đến ổn định lâu dài trong quản lý đất đai.

Nghị quyết 254/2025/QH15 không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn có chiều sâu chính sách, đề cao cả sự minh bạch đối với người dân và tính định hướng lâu dài trong quản lý đất đai quốc gia.

1. Minh bạch hóa cơ chế bồi thường khi thu hồi đất

Một trong những điểm được dư luận và chuyên gia pháp lý quan tâm nhất là cách xác định bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Trước đây, việc mỗi dự án phải xác định giá đất riêng theo từng trường hợp đã dẫn tới sự khác biệt lớn giữa các địa phương, phát sinh tranh chấp và khiếu kiện kéo dài.

Nghị quyết 254/2025/QH15 trực tiếp quy định sử dụng bảng giá đất do tỉnh ban hành cùng hệ số điều chỉnh theo từng khu vực, từng thời điểm để tính bồi thường và tiền sử dụng đất. Cách làm này giúp đồng nhất cơ sở xác định giá trên toàn quốc, giảm thiểu tranh cãi về định giá đất mỗi khi thu hồi. Ví dụ: nếu giá đất trong bảng là 10 triệu đồng/m² và hệ số điều chỉnh là 1,2 thì tiền bồi thường được xác định trên cơ sở này, tránh việc mỗi dự án lại tổ chức định giá riêng lẻ, thiếu đồng nhất.

Điều này mang ý nghĩa chiến lược: nó giảm độ “mơ hồ” trong việc định giá quyền sử dụng đất, yếu tố gây tranh chấp lớn nhất trong hầu hết các vụ khiếu kiện liên quan đến đất đai. Không chỉ bảo vệ quyền lợi người dân, chính sách này còn tạo thuận lợi cho chủ đầu tư và cơ quan quản lý trong việc lập phương án, phê duyệt tiến độ dự án.

2. Làm rõ nghĩa vụ tài chính khi chuyển mục đích sử dụng đất

Một khía cạnh ít được bàn tới nhưng có tác động thực tế lớn là quy định về tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng đất, đặc biệt đối với loại đất có yếu tố lịch sử như đất vườn, ao gắn liền với đất ở.

Theo Nghị quyết, không phải mọi trường hợp chuyển mục đích đều được giảm tiền sử dụng đất. Chỉ những trường hợp cụ thể – như đất đã được công nhận quyền sử dụng trước đây và đất xen kẽ giữa đất ở với đất vườn/ao – mới được áp dụng mức hỗ trợ có chọn lọc. Cách phân định này giúp hỗ trợ người dân có nhu cầu sử dụng đất hợp pháp trong thực tế, song vẫn tránh được việc lợi dụng chính sách để đầu cơ.

3. Nới điều kiện tách thửa, hợp thửa

Nghị quyết 254/2025/QH15 cũng tinh chỉnh quy định về tách thửa và hợp thửa, đề cao yếu tố thực tế thay vì nguyên tắc “kích thước tối thiểu” cứng nhắc. Chẳng hạn:

Người sử dụng đất được tách thửa nếu có sự đồng ý bằng văn bản của chủ đất liền kề cho lối đi chung — mở ra cơ hội cho các thửa đất phía trong tiếp cận đường giao thông mà không bị “kẹt”.

Quy định không bắt buộc phải tách thửa khi chuyển mục đích sử dụng một phần diện tích — tiết kiệm thời gian, chi phí hành chính.

Người dân giữ nguyên một GCNQSDĐ cho cả phần đất ở và đất nông nghiệp khi chỉ chuyển đổi mục đích sử dụng một phần – một cơ chế hợp tình hợp lý mà trước đây khó thực hiện.

Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ giảm chi phí giao dịch, tạo thuận lợi hơn cho người dân trong đời sống thực tiễn mà vẫn giữ đúng tinh thần pháp luật.

Như vậy, Nếu Luật Đất đai 2024 là “bộ khung pháp lý nền tảng”, thì Nghị quyết 254/2025/QH15 là bệ đỡ chiến lược giúp bộ khung ấy vận hành trơn tru trong thực tế. Nghị quyết vừa giảm xung đột, vừa nâng tính minh bạch, đồng thời tạo ra các giải pháp thực hành pháp lý sát với đời sống hơn.

Thanh Hồ