Cruzan – Án lệ “quyền được chết”

Ngày 11 tháng 1 năm 1983, Nancy Cruzan – một phụ nữ 25 tuổi sống tại bang Missouri – gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng khiến cô bị tổn thương não vĩnh viễn và rơi vào trạng thái sống thực vật. Các bác sĩ cho biết Cruzan chỉ có thể tiếp tục tồn tại nhờ vào hệ thống ống dẫn dinh dưỡng và thiết bị hỗ trợ y tế. Trong nhiều năm, gia đình cô chứng kiến người thân mình sống mà như đã chết, phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc, không có dấu hiệu phục hồi ý thức.

Đến năm 1988, cha mẹ của Nancy nộp đơn yêu cầu bệnh viện ngừng các biện pháp duy trì sự sống, với mong muốn con gái được ra đi trong thanh thản. Tuy nhiên, bệnh viện từ chối vì cho rằng không có bằng chứng rõ ràng chứng minh Nancy từng thể hiện ý nguyện chấm dứt điều trị trong tình huống như vậy. Vụ việc được đưa ra tòa án bang Missouri và nhanh chóng thu hút sự chú ý toàn quốc.

Tòa sơ thẩm chấp nhận yêu cầu của gia đình, công nhận quyền của cá nhân được từ chối điều trị khi rơi vào tình trạng không thể phục hồi. Nhưng tòa tối cao bang Missouri sau đó đảo ngược phán quyết, cho rằng để rút ống dẫn dinh dưỡng của một người mất khả năng hành vi, phải có “bằng chứng rõ ràng và thuyết phục” rằng người đó – khi còn tỉnh táo – đã bày tỏ mong muốn ngừng điều trị trong hoàn cảnh tương tự.

Vụ việc được chuyển lên Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ. Ngày 25 tháng 6 năm 1990, với tỷ lệ biểu quyết 5-4, tòa án tối cao đồng ý rằng mỗi cá nhân có quyền hiến định được từ chối điều trị y tế. Tuy nhiên, tòa cũng xác nhận rằng các bang có quyền yêu cầu tiêu chuẩn chứng minh cao khi người bệnh không còn khả năng tự quyết định. Theo Chánh án William Rehnquist, quyền tự quyết của cá nhân phải được cân bằng với lợi ích của Nhà nước trong việc duy trì sự sống, ngăn ngừa lạm dụng và bảo vệ những người không còn năng lực hành vi.

Phán quyết của án lệ Cruzan đánh dấu lần đầu tiên Tối cao Pháp viện công nhận khía cạnh hiến định của quyền được từ chối điều trị, nhưng đồng thời giới hạn quyền đó trong khuôn khổ pháp lý nghiêm ngặt. Tòa án không thừa nhận “quyền được chết” theo nghĩa chủ động chấm dứt sự sống, mà chỉ khẳng định quyền không bị cưỡng ép duy trì sự sống bằng các biện pháp nhân tạo khi người bệnh không còn ý chí hoặc khả năng sống độc lập.

Án lệ Cruzan không chỉ tác động mạnh đến luật pháp Hoa Kỳ mà còn làm dấy lên các cuộc tranh luận sâu sắc về đạo đức y học và quyền tự quyết của con người. Nhiều ý kiến cho rằng việc yêu cầu “bằng chứng rõ ràng và thuyết phục” đặt ra rào cản quá cao, khiến người thân không thể giúp bệnh nhân thoát khỏi tình trạng sống vô vọng. Ngược lại, cũng có quan điểm cho rằng phán quyết này cần thiết để ngăn ngừa nguy cơ lạm dụng và bảo đảm rằng quyết định chấm dứt sự sống không bị đưa ra một cách vội vàng hoặc thiếu căn cứ.

Từ sau vụ Cruzan, nhiều bang của Hoa Kỳ đã ban hành quy định về “di chúc sinh học” (living will) hoặc “chỉ thị y tế trước” (advance directive), cho phép cá nhân thể hiện trước nguyện vọng của mình về việc điều trị trong trường hợp mất khả năng tự quyết. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tôn trọng quyền tự do cá nhân đồng thời bảo đảm tính hợp pháp của các quyết định liên quan đến sự sống và cái chết.

Nguồn: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Strickland_v._Washington#:~:text=Washington%2C%20466%20U.S.%20668%20(1984,by%20that%20counsel's%20inadequate%20performance
https://mdllaw.com/2021/02/20/an-le-cruzan-an-le-quyen-duoc-chet/