Án lệ Dred Scott kiện Sanford (1857): Vết đen trong lịch sử công lý Hoa Kỳ

Năm 1857, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ban hành một trong những phán quyết gây tranh cãi và bị lên án nhiều nhất trong lịch sử tư pháp Mỹ – vụ án Dred Scott kiện Sanford. Quyết định này không chỉ từ chối quyền tự do của một con người, mà còn phủ nhận tư cách công dân của toàn bộ người da đen tại Hoa Kỳ, để lại dấu ấn đau thương trong tiến trình phát triển của nền dân chủ Mỹ.

Dred Scott là một người nô lệ thuộc sở hữu của bác sĩ John Emerson ở bang Missouri – nơi chế độ nô lệ hợp pháp. Trong những năm 1830, Scott được đưa đến sống và làm việc tại các vùng lãnh thổ tự do như Illinois và Wisconsin. Khi chủ cũ qua đời, ông cho rằng việc mình từng cư trú ở vùng đất không có nô lệ đã khiến mình trở thành người tự do theo quy định pháp luật, nên đã khởi kiện để yêu cầu công nhận điều đó. Ban đầu, tòa án Missouri chấp thuận yêu cầu của Scott, song phán quyết này bị đảo ngược sau đó. Vụ việc được đưa lên Tòa án Tối cao Hoa Kỳ – nơi mà thay vì bảo vệ quyền con người, cơ quan tư pháp tối cao lại đưa ra một quyết định được coi là thụt lùi so với tiến trình văn minh nhân loại.

Ngày 6 tháng 3 năm 1857, với tỷ lệ 7–2, Tòa án Tối cao bác bỏ đơn kiện của Dred Scott. Trong phán quyết do Chánh án Roger B. Taney tuyên đọc, Tòa khẳng định rằng người da đen, dù là nô lệ hay tự do, đều không được xem là công dân Hoa Kỳ theo Hiến pháp và do đó không có quyền khởi kiện tại tòa án liên bang. Đồng thời, Tòa cũng tuyên bố Quốc hội không có quyền cấm chế độ nô lệ tại các vùng lãnh thổ liên bang, khiến Thỏa hiệp Missouri năm 1820 – một trong những văn bản hạn chế sự mở rộng của nô lệ – bị vô hiệu hóa hoàn toàn.

Phán quyết này được xem là đỉnh điểm của sự bảo thủ trong hệ thống tư pháp Mỹ thế kỷ XIX. Nó không chỉ củng cố chế độ nô lệ mà còn hợp pháp hóa sự phân biệt chủng tộc dưới danh nghĩa pháp luật. Hai thẩm phán John McLean và Benjamin Curtis đã phản đối mạnh mẽ, cho rằng ngay từ thời lập quốc, nhiều bang đã công nhận người da đen là công dân, nên Tòa án không có quyền phủ nhận điều đó. Tuy nhiên, ý kiến thiểu số ấy không thể thay đổi được kết quả của một phán quyết bị chi phối bởi định kiến và quyền lực chính trị của các bang nô lệ.

Phản ứng trước phán quyết Dred Scott lan rộng khắp nước Mỹ. Các bang miền Bắc phẫn nộ và bác bỏ việc thi hành án lệ, trong khi miền Nam coi đây là chiến thắng của chế độ nô lệ. Quyết định này đã khoét sâu thêm mâu thuẫn Bắc – Nam, trở thành một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cuộc Nội chiến Hoa Kỳ năm 1861. Sau chiến tranh, các Tu chính án thứ 13 và 14 đã xóa bỏ hoàn toàn hiệu lực của phán quyết: Tu chính án thứ 13 bãi bỏ chế độ nô lệ, còn Tu chính án thứ 14 công nhận quyền công dân cho mọi người sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ.

Ngày nay, án lệ Dred Scott kiện Sanford được coi là một bài học lịch sử về sự sai lầm của nền tư pháp khi để định kiến và quyền lực chính trị lấn át tinh thần công lý. Phán quyết ấy không chỉ cho thấy giới hạn của pháp luật khi tách rời khỏi giá trị đạo đức, mà còn nhắc nhở về vai trò của Tòa án Tối cao trong việc bảo vệ nhân quyền và bình đẳng – những nguyên tắc cốt lõi của nền dân chủ Hoa Kỳ.