Trách nhiệm của cá nhân, tổ chức có liên quan đến việc phục hồi, phá sản 2026

Việc giải quyết thủ tục phá sản và phục hồi kinh doanh đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối. Bài viết phân tích trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, tổ chức có liên quan theo Luật Phục hồi, phá sản 2025.

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phức tạp, việc xử lý các doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán không chỉ là câu chuyện của riêng con nợ và chủ nợ. Để quy trình này diễn ra công bằng và hiệu quả, Luật Phục hồi, phá sản 2025 đã thiết lập những quy tắc nghiêm ngặt về trách nhiệm của các bên liên quan. Đặc biệt, từ ngày 01/3/2026, khi Luật Phục hồi, phá sản 2025 chính thức có hiệu lực và đi vào đời sống, quy định tại Điều 15 sẽ là “kim chỉ nam” để xác định trách nhiệm của cá nhân và tổ chức có liên quan trong quá trình giải quyết vụ việc phá sản, phục hồi.

1. Nghĩa vụ cung cấp tài liệu, chứng cứ trong vụ việc phá sản

Một trong những rào cản lớn nhất khi giải quyết một vụ án kinh tế là sự bất đối xứng thông tin. Nhiều trường hợp các bên cố tình che giấu tài sản hoặc làm sai lệch hồ sơ kế toán để trục lợi. Nhằm khắc phục tình trạng này, khoản 1 Điều 15 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định rõ ràng về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý, lưu giữ tài liệu, chứng cứ có liên quan đến vụ việc phục hồi, phá sản.

Cụ thể, tất cả cá nhân, cơ quan và tổ chức có liên quan đến vụ việc có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, kịp thời và chính xác các tài liệu, chứng cứ cho:

- Tòa án nhân dân đang thụ lý vụ việc;

- Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản được chỉ định.

Nghĩa vụ này không chỉ dừng lại ở việc “có gì đưa nấy”, mà phải đảm bảo tính chính xác và đầy đủ theo quy định của pháp luật. Điều này giúp Quản tài viên có thể đánh giá đúng thực trạng tài chính của doanh nghiệp, từ đó đề xuất phương án phục hồi khả thi hoặc thực hiện thanh lý tài sản một cách công tâm nếu doanh nghiệp buộc phải tuyên bố phá sản. Việc chậm trễ cung cấp thông tin có thể dẫn đến hệ lụy dây chuyền, làm kéo dài thời gian giải quyết vụ việc và gây thiệt hại thêm cho các chủ nợ.

Trách nhiệm của cá nhân, tổ chức có liên quan đến việc phục hồi, phá sản 2026

2. Luật Phục hồi, phá sản 2025 bổ sung thêm quy định đối với cá nhân, tổ chức có liên quan khác:

a) Tổ chức tín dụng:

Điểm sáng lớn nhất và là một thay đổi mang tính đột phá của Luật Phục hồi, phá sản 2025 là quy định cấm ngặt các tổ chức tín dụng tự ý thanh toán các khoản nợ của doanh nghiệp, hợp tác xã đã bị tuyên bố phá sản.

Cụ thể, khoản 3 Điều 15 quy định: Kể từ ngày nhận được quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản của Tòa án, nghiêm cấm tổ chức tín dụng nơi doanh nghiệp, hợp tác xã đó mở tài khoản thực hiện việc thanh toán các khoản nợ của họ, trừ khi có sự đồng ý bằng văn bản của Tòa án hoặc cơ quan thi hành án dân sự.

Điểm mạnh so với Luật Phá sản 2014: So với Luật Phá sản 2014, quy định mới này đã "khóa chặt" dòng tiền của con nợ ngay lập tức. Trước đây, nhiều doanh nghiệp lợi dụng khe hở thời gian sau khi có quyết định phá sản để nhanh chóng chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng để trả nợ cho những chủ nợ "thân thiết" hoặc tẩu tán tài sản. Quy định cấm tuyệt đối này (trừ khi có lệnh của cơ quan có thẩm quyền) bảo đảm sự công bằng tuyệt đối cho tất cả các chủ nợ, ngăn chặn tận gốc hành vi tẩu tán tài sản qua hệ thống ngân hàng.

b) Cơ quan quản lý thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh:

Việc xác định chính xác tình trạng nợ thuế và tình trạng pháp lý là yếu tố sống còn để Quản tài viên và Tòa án đánh giá đúng tình hình của doanh nghiệp. Khoản 1 Điều 15 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định cơ quan quản lý thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh (cùng với cơ quan bảo hiểm xã hội) có trách nhiệm cung cấp thông tin về tình trạng nợ, tình trạng pháp lý và các thông tin khác của doanh nghiệp, hợp tác xã trong thời hạn tối đa 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu của Tòa án.

Điểm mạnh so với Luật Phá sản 2014: Điểm nổi bật nhất ở đây là việc ấn định thời hạn “siêu tốc” chỉ 03 ngày làm việc. Trong khi Luật Phá sản 2014, việc yêu cầu các cơ quan nhà nước cung cấp thông tin thường kéo dài, gây đình trệ toàn bộ quá trình giải quyết vụ việc. Việc luật hóa thời hạn ngắn và mang tính bắt buộc cao này giúp Tòa án và Quản tài viên nhanh chóng có được chính xác nhất của doanh nghiệp, từ đó đẩy nhanh tiến độ thụ lý và giải quyết vụ án phá sản.

c) Người lao động:

Không chỉ các tổ chức lớn, người lao động cũng được đưa vào phạm vi điều chỉnh của Điều 15 với một trách nhiệm rất cụ thể: Kể từ ngày Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi hoặc quyết định mở thủ tục phá sản, người lao động (cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác) không được thực hiện bất kỳ hành vi nào nhằm che giấu, tẩu tán tài sản, tài liệu, chứng cứ của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Điểm mạnh so với luật Phá sản 2014: Mặc dù Luật Phá sản 2014 cũng có các quy định về việc bảo vệ tài sản, nhưng việc nhấn mạnh rõ trách nhiệm của “người lao động” tại khoản 2 Điều 15 Luật Phục hồi, phá sản 2025 mang ý nghĩa thực tiễn rất cao. Người lao động thường là những người tiếp xúc trực tiếp và hàng ngày với máy móc, hàng hóa, sổ sách kế toán của doanh nghiệp. Quy định này ngăn chặn tình trạng người lao động (có thể do bị xúi giục từ chủ doanh nghiệp hoặc tự ý) mang tài sản đi cất giấu, tẩu tán, hoặc tiêu hủy chứng cứ quan trọng trước khi Quản tài viên kịp tiếp quản.

Tóm lại, những quy định mới tại Điều 15 Luật Phục hồi, phá sản 2025 đã khắc phục triệt để những lỗ hổng về thông tin và bảo vệ tài sản của Luật Phá sản 2014, tạo ra một cơ chế giám sát toàn diện, nhiều lớp, bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho mọi chủ thể tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc phá sản.

3. Chế tài và hậu quả pháp lý đối với hành vi vi phạm

Luật Phục hồi, phá sản 2025 không chỉ đưa ra các quy định mang tính khuyến nghị mà còn đi kèm với những chế tài đủ sức răn đe. Luật Phục hồi, phán sản 2025 đã vạch rõ các mức độ xử lý đối với những chủ thể không hợp tác hoặc có hành vi cản trở.

Nếu một cá nhân hoặc tổ chức không thực hiện yêu cầu cung cấp tài liệu từ Tòa án hoặc Quản tài viên, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, họ có thể đối mặt với:

- Xử phạt vi phạm hành chính: Áp dụng cho các hành vi chậm trễ hoặc vi phạm ở mức độ nhẹ.

- Truy cứu trách nhiệm hình sự: Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, như cố ý tiêu hủy tài liệu, tẩu tán tài sản hoặc khai báo gian dối dẫn đến thất thoát lớn, các chủ thể vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

- Bồi thường thiệt hại: Đây là một điểm quan trọng bảo vệ quyền lợi kinh tế của các bên. Nếu hành vi không cung cấp tài liệu hoặc ngăn cản cung cấp chứng cứ gây ra thiệt hại thực tế cho các bên trong quá trình giải quyết phá sản, người vi phạm buộc phải bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự.

Sự chặt chẽ này nhằm đảm bảo rằng mọi thông tin liên quan đến dòng tiền, nợ phải thu, nợ phải trả và danh mục tài sản của doanh nghiệp đều được phơi bày dưới ánh sáng pháp luật. Đối với các cá nhân giữ chức vụ quản lý, trách nhiệm này còn gắn liền với uy tín nghề nghiệp và khả năng tiếp tục tham gia thị trường trong tương lai.

Kim Rin