Trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian 2026

Sàn giao dịch thương mại điện tử trung gian đóng vai trò là "cầu nối" khổng lồ giữa người bán và người mua. Để đảm bảo an toàn cho giao dịch số, Luật Thương mại điện tử 2025 đã siết chặt trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian tại Điều 17. Những quy định này không chỉ yêu cầu về mặt kỹ thuật mà còn buộc các sàn phải liên đới chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sai phạm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

1. Căn cứ pháp lý thực hiện

Hoạt động của các sàn trung gian hiện nay được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật đồng bộ:

• Điều 17 Luật Thương mại điện tử 2025.
• Luật Giao dịch điện tử 2023.
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (về nền tảng số trung gian và nền tảng số lớn).
• Bộ luật Dân sự (về trách nhiệm bồi thường và hợp đồng).

2. Trách nhiệm cơ bản của mọi sàn trung gian

Mọi chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian khi vận hành đều phải đảm bảo các nghĩa vụ "xương sống" sau:

• Trách nhiệm: Thực hiện đầy đủ trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử, trách nhiệm của nền tảng số trung gian theo quy định của pháp luật.
• Xác thực danh tính người bán: Đây là quy định bắt buộc. Sàn phải thực hiện xác thực điện tử danh tính người bán trước khi cho phép bán hàng. Với người bán nước ngoài, phải xác thực qua giấy tờ hợp pháp.
• Kiểm duyệt nội dung thông tin: Sàn phải kiểm soát thông tin hàng hóa/dịch vụ trước khi cho hiển thị để ngăn chặn chống mua bán hàng hóa, dịch vụ trái phép, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng hóa nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
• Minh bạch thông tin: Công khai thông tin do người bán cung cấp (thông tin về dịch vụ theo quy định của pháp luật có liên quan; thông tin về chất lượng sản phẩm, hàng hóa trên nền tảng thương mại điện tử theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa; thông tin bắt buộc thể hiện trên nhãn hàng hóa theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa, trừ thông tin có tính chất riêng biệt được thể hiện trên nhãn hàng hóa về ngày, tháng, năm sản xuất, thời hạn sử dụng, số lô sản xuất, số khung, số máy và đầy đủ giấy tờ chứng minh đáp ứng điều kiện đầu tư kinh doanh đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trước khi thực hiện hoạt động bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ trên nền tảng) đồng thời phải lưu trữ, đảm bảo truy cập dữ liệu hàng hóa đã đăng tải trong ít nhất 01 năm.

3. Trách nhiệm đối với nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến

Khi sàn có tích hợp giỏ hàng và thanh toán, trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian mở rộng thêm sang quy trình hậu mãi và quản lý tài khoản:

• Hỗ trợ hậu mãi: Tiếp nhận hàng hoàn trả nếu do người bán cung cấp không đúng nội dung đã thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết trên nền tảng; đồng thời phải công khai thông báo thu hồi hàng hóa khuyết tật và phối hợp xử lý hàng hóa, bồi thường.
• Cung cấp thông tin: Cung cấp thông tin cần thiết để hỗ trợ các bên liên quan giải quyết phản án, yêu cầu, khiếu nại, tranh chấp
• Quản lý dữ liệu người bán: Cung cấp công cụ cho người bán tải về dữ liệu về hàng hóa, dịch vụ và thông tin hợp đồng giao kết. Ngay cả khi tài khoản bị khóa (tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động), sàn vẫn phải cho phép người bán truy cập tải các dữ liệu trước đó trong 03 năm.
• Quy trình khóa tài khoản: Phải thông báo trước ít nhất 05 ngày cho người bán khi tạm ngừng/chấm dứt, áp đặt bất kỳ hạn chế nào lên tài khoản khi có lý do chính đáng (trừ khi có yêu cầutừ cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì khóa ngay).
• Đánh giá và phản hồi: Hiển thị trung thực kết quả phản hồi, đánh giá của người mua về người bán trừ trường hợp phản hồi, đánh giá đó vi phạm quy định pháp luật, trái đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục.
• Trách nhiệm liên đới: Đây là điểm cực kỳ quan trọng – Chủ quản sàn phải liên đới bồi thường thiệt hại cho người mua nếu không thực hiện đúng hoặc thực hiện không đầy đủ các trách nhiệm dẫn đến thiệt hại cho người mua.
• Bảo đảm khả năng truy cập thông tin, dữ liệu liên quan đến hợp đồng giao kết trong thời gian ít nhất 03 năm từ thời điểm giao kết hợp đồng trên nền tảng;

4. Nghĩa vụ bổ sung đối với các "Nền tảng số lớn"

Với các sàn có quy mô người dùng cực lớn, Luật Thương mại điện tử 2025 yêu cầu mức độ tự động hóa và minh bạch cao hơn:

• Hệ thống tự động: Có hệ thống rà soát, cảnh báo và gỡ bỏ tự động hành vi vi phạm pháp luật, có biện pháp ngăn chặn tái phạm theo điều kiện hoạt động công bố trên sàn; có hệ thống tiếp nhận và giả quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại trực tuyến.
• Cung cấp theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về dữ liệu giao dịch, mô tả thuật toán bao gồm giải thích thiết kế, lô-gíc, tính năng, mô phỏng có liên quan trực tiếp đến hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật
• Lựa chọn dịch vụ: Nếu sàn có hợp tác với đơn vị vận chuyển (logistics) hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán thì phải công khai thông tin đơn vị, hiển thị đầy đủ tên của tổ chức cung cấp dịch vụ đáp ứng tiêu chí cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán, cung cấp dịch vụ logistics đối với hàng hóa, dịch vụ cụ thể và phù hợp với thỏa thuận hợp tác giữa các bên; đồng thời phải cho phép người mua được quyền lựa chọn giữa các đơn vị cung cấp khác nhau.

5. Yêu cầu về hệ thống giải quyết khiếu nại trực tuyến

Điều 17 yêu cầu các nền tảng số lớn phải có hệ thống giải quyết khiếu nại đáp ứng các điều kiện sau:

• Dễ tiếp cận: Giao diện thân thiện, dễ gửi phản ánh và theo dõi tiến độ giải quyết.
• Xử lý kịp thời: Dựa trên chứng cứ và dữ liệu điện tử, không phân biệt đối xử.
• Thông báo ngay: Thông báo ngay cho người phản ánh, yêu cầu, khiếu nại về việc tiếp nhận và quy trình giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại.
• Giám sát bởi con người: Các quyết định giải quyết khiếu nại quan trọng không được chỉ dựa vào AI/tự động mà phải có sự tham gia giám sát của con người.

Trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian theo Điều 17 Luật Thương mại điện tử 2025 đã chuyển từ vai trò quản lý thụ động sang chủ động kiểm soát và chịu trách nhiệm. Quy định này tạo ra một môi trường mua sắm trực tuyến an toàn hơn, minh bạch hơn và công bằng hơn cho tất cả các bên tham gia.

Hoài Thương.