Trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian 2026

Sàn giao dịch thương mại điện tử trung gian đóng vai trò là "cầu nối" khổng lồ giữa người bán và người mua. Để đảm bảo an toàn cho giao dịch số, Luật Thương mại điện tử 2025 đã siết chặt trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian tại Điều 17. Những quy định này không chỉ yêu cầu về mặt kỹ thuật mà còn buộc các sàn phải liên đới chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sai phạm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

1. Căn cứ pháp lý thực hiện

Hoạt động của các sàn trung gian hiện nay được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật đồng bộ:

• Điều 17 Luật Thương mại điện tử 2025.
• Pháp luật về Giao dịch điện tử.
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (về nền tảng số trung gian và nền tảng số lớn).
• Bộ luật Dân sự (về trách nhiệm bồi thường và hợp đồng).

2. Trách nhiệm cơ bản của mọi sàn trung gian

Mọi chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian khi vận hành đều phải đảm bảo các nghĩa vụ "xương sống" sau:

• Trách nhiệm: Thực hiện đầy đủ trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử, trách nhiệm của nền tảng số trung gian.
• Xác thực danh tính người bán: Đây là quy định bắt buộc. Sàn phải thực hiện xác thực điện tử danh tính người bán trước khi cho phép đăng tin. Với người bán nước ngoài, phải xác thực qua giấy tờ hợp pháp.
• Kiểm duyệt nội dung tiền kiểm: Sàn phải kiểm soát thông tin hàng hóa/dịch vụ trước khi cho hiển thị để ngăn chặn hàng giả, hàng lậu, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
• Minh bạch thông tin: Công khai thông tin người bán cung cấp và lưu trữ, đảm bảo truy cập dữ liệu hàng hóa đã đăng tải trong ít nhất 01 năm.

3. Trách nhiệm đối với nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến

Khi sàn có tích hợp giỏ hàng và thanh toán, trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian mở rộng sang quy trình hậu mãi và quản lý tài khoản:

• Hỗ trợ hậu mãi: Tiếp nhận hàng hoàn trả nếu do người bán cung cấp không đúng cam kết; công khai thông báo thu hồi hàng hóa khuyết tật và phối hợp bồi thường.
• Cung cấp thông tin: cung cấp thông tin cần thiết để hỗ trợ các bên liên quan giải quyết phản án, yêu cầu, khiếu nại, tranh chấp
• Quản lý dữ liệu người bán: Cung cấp công cụ cho người bán tải dữ liệu hợp đồng. Ngay cả khi tài khoản bị khóa, sàn vẫn phải cho phép người bán truy cập tải dữ liệu trước đó trong 03 năm.
• Quy trình khóa tài khoản: Phải thông báo trước ít nhất 05 ngày cho người bán khi tạm ngừng/chấm dứt tài khoản (trừ khi có yêu cầu khẩn cấp từ cơ quan nhà nước).
• Đánh giá và phản hồi: Hiển thị trung thực kết quả đánh giá của người mua về người bán trừ trường hợp phản hồi, đánh giá đó vi phạm quy định pháp luật.
• Trách nhiệm liên đới: Đây là điểm cực kỳ quan trọng – Chủ quản sàn phải liên đới bồi thường thiệt hại cho người mua nếu không thực hiện đúng các trách nhiệm kiểm duyệt, quản lý dẫn đến thiệt hại.
• Bảo đảm khả năng truy cập thông tin, dữ liệu liên quan đến hợp đồng giao kết trong thời gian ít nhất 03 năm từ thời điểm giao kết hợp đồng trên nền tảng;

4. Nghĩa vụ bổ sung đối với các "Nền tảng số lớn"

Với các sàn có quy mô người dùng cực lớn, Luật yêu cầu mức độ tự động hóa và minh bạch cao hơn:

• Hệ thống tự động: Có hệ thống rà soát, cảnh báo và gỡ bỏ tự động hành vi vi phạm pháp luật, có biện pháp ngăn chặn tái phạm; có hệ thống tiếp nhận và xử lý phản ánh, yêu cầu, khiếu nại trực tuyến.
• Cung cấp theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về dữ liệu giao dịch, mô tả thuật toán bao gồm giải thích thiết kế, lô-gíc, tính năng, mô phỏng có liên quan trực tiếp đến hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật
• Minh bạch thuật toán: Phải giải thích được thiết kế, lô-gíc của thuật toán khi cơ quan nhà nước yêu cầu điều tra vi phạm.
• Lựa chọn dịch vụ: Nếu sàn có hợp tác với đơn vị vận chuyển (logistics) hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian phải công khai thông tin đơn vị, phải cho phép người mua được quyền lựa chọn giữa các đơn vị cung cấp khác nhau.

5. Yêu cầu về hệ thống giải quyết khiếu nại trực tuyến

Điều 17 yêu cầu các nền tảng số lớn phải có hệ thống giải quyết khiếu nại:

• Dễ tiếp cận: Giao diện thân thiện, dễ gửi phản ánh và theo dõi tiến độ giải quyết.
• Xử lý kịp thời: Dựa trên chứng cứ và dữ liệu điện tử, không phân biệt đối xử.
• Thông báo ngay: Thông báo ngay cho người phản ánh, yêu cầu, khiếu nại về việc tiếp nhận và quy trình giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại.
• Giám sát bởi con người: Các quyết định giải quyết khiếu nại quan trọng không được chỉ dựa vào AI/tự động mà phải có sự tham gia giám sát của con người.

Trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian theo Điều 17 Luật Thương mại điện tử 2025 đã chuyển từ vai trò quản lý thụ động sang chủ động kiểm soát và chịu trách nhiệm. Quy định này tạo ra một môi trường mua sắm trực tuyến an toàn hơn, minh bạch hơn và công bằng hơn cho tất cả các bên tham gia.

Để được tư vấn về quy trình xác thực danh tính điện tử hoặc xây dựng hệ thống giải quyết khiếu nại đúng chuẩn Điều 17, bạn có thể tham khảo thêm tại Findlaw Asia.

Hoài Thương.