Tâm lý FOMO trong đầu tư chứng khoán – Cái bẫy nguy hiểm nhà đầu tư cần hiểu rõ

Trên thị trường chứng khoán, không ít nhà đầu tư đưa ra quyết định mua hoặc bán chỉ vì sợ bỏ lỡ cơ hội. Trạng thái tâm lý này được gọi là FOMO – viết tắt của “Fear of Missing Out”. Đây là cảm giác lo lắng, nôn nóng khi thấy người khác đang kiếm lời hoặc tránh được thua lỗ, dẫn đến hành động theo đám đông mà không dựa trên phân tích hợp lý. FOMO đánh thức cả lòng tham lẫn nỗi sợ trong mỗi người, vì vậy nó trở thành cái bẫy phổ biến không chỉ với nhà đầu tư F0 mà còn ảnh hưởng đến cả những người có kinh nghiệm.

Khi thị trường tăng trưởng mạnh, FOMO khiến nhà đầu tư dễ dàng xuống tiền chỉ vì một mã cổ phiếu đang nổi sóng. Tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội sinh lời khiến họ hành động vội vàng, mua cổ phiếu mà chưa hiểu rõ doanh nghiệp, chưa đánh giá rủi ro, dẫn đến khả năng thua lỗ khi thị trường đảo chiều. Ngược lại, khi thị trường giảm điểm, hiệu ứng FOMO khiến nhà đầu tư lo lắng, thiếu tự tin, dễ bán tháo cổ phiếu dù chưa đến thời điểm phù hợp, từ đó ảnh hưởng lớn đến kết quả đầu tư dài hạn.

Theo phân tích của các chuyên gia, FOMO thường xuất phát từ ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, nhà đầu tư thiếu hiểu biết về thị trường chứng khoán, dễ bị tác động bởi tâm lý đám đông. Khi không có nền tảng kiến thức, họ chỉ quan sát hành vi của số đông và làm theo, thay vì tự tin vào chiến lược riêng. Thứ hai, chuỗi chiến thắng hoặc thất bại liên tiếp trong đầu tư cũng dễ kích hoạt FOMO. Nếu thắng liên tục, nhà đầu tư trở nên chủ quan, giao dịch thiếu chọn lọc để “đừng bỏ lỡ cơ hội”. Ngược lại, nếu thua liên tục, họ dễ nôn nóng tìm kiếm cơ hội “gỡ lại”, nhưng không phải cơ hội nào cũng tiềm năng.

Ngoài ra, việc không có lộ trình dòng tiền rõ ràng cũng khiến FOMO xuất hiện. Khi không xác định được mục tiêu, chiến lược hoặc ngưỡng chịu rủi ro, nhà đầu tư dễ bị dao động trước các luồng thông tin trên thị trường. Điều này dẫn đến giao dịch thiếu kỷ luật, hiệu quả đầu tư không đạt kỳ vọng hoặc không định hướng được bước đi dài hạn.

Để tránh rơi vào bẫy FOMO, nhà đầu tư cần trang bị kiến thức và tìm hiểu kỹ thông tin trước khi đưa ra quyết định. Việc phân tích thị trường và đánh giá doanh nghiệp là yếu tố quan trọng giúp nhận diện cơ hội thật sự, thay vì chạy theo tin đồn hoặc hiệu ứng nhất thời. Khi hiểu rõ bản chất vấn đề, nhà đầu tư sẽ tự tin hơn và tránh xuống tiền vào những cổ phiếu không có triển vọng.

Bên cạnh đó, việc xác định biên an toàn cho bản thân là một chiến lược hiệu quả. Mỗi nhà đầu tư nên thiết lập giới hạn vốn có thể chấp nhận rủi ro, phân định mục tiêu ngắn hạn – dài hạn và xây dựng kế hoạch đầu tư kỷ luật. Kỷ luật giúp kiểm soát cảm xúc và tránh bị cuốn theo tâm lý đám đông, đặc biệt trong giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Một yếu tố quan trọng khác là biết khi nào nên dừng lại. Không phải lúc nào nắm giữ cổ phiếu lâu dài cũng tốt nếu xu hướng đã đảo chiều. Việc cắt lỗ đúng thời điểm giúp bảo vệ tài sản và tránh bị mắc kẹt ở cuối chu kỳ tăng giá. Theo khuyến nghị của các chuyên gia, nhà đầu tư cần tỉnh táo để không cố chấp giữ cổ phiếu chỉ vì hy vọng thị trường sẽ quay đầu.

Cuối cùng, rèn luyện tâm lý vững vàng là chìa khóa để không bị FOMO chi phối. Không phải cổ phiếu giảm giá nào cũng đồng nghĩa với thua lỗ, và không phải mã đang tăng mạnh nào cũng mang lại lợi nhuận. Nhà đầu tư cần quan sát thời điểm mua – bán phù hợp, so sánh với các trường hợp tương tự trong quá khứ và tránh các hành vi “đu đỉnh”, “bán đáy” hoặc “bán lúa non”. Khi giữ được sự tỉnh táo, nhà đầu tư sẽ giao dịch dựa trên chiến lược thay vì cảm xúc, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư bền vững.

TH: Huỳnh Dương