Quy định xác định địa bàn ưu đãi đầu tư theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP

Việc xác định đúng địa bàn để áp dụng ưu đãi đầu tư là một trong những bước quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của dự án. Cùng một lĩnh vực, nhưng nếu đặt tại địa bàn khác nhau thì mức ưu đãi về thuế, tiền thuê đất hay hỗ trợ đầu tư có thể rất khác biệt. Chính vì vậy, Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã đưa ra một khung pháp lý khá chi tiết nhằm giúp nhà đầu tư và cơ quan quản lý có cơ sở thống nhất khi áp dụng.

1. Căn cứ pháp lý và cách phân loại địa bàn ưu đãi đầu tư

Theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP, hệ thống ưu đãi đầu tư được xây dựng dựa trên hai nhóm địa bàn chính: địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn và địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn. Mỗi nhóm sẽ tương ứng với mức ưu đãi khác nhau, trong đó địa bàn đặc biệt khó khăn luôn được hưởng chính sách cao hơn.

Cụ thể, khoản 2 Điều 22 xác định địa bàn đặc biệt khó khăn bao gồm:

(i) Các xã khu vực II và III thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

(ii) Đơn vị hành chính cấp xã thuộc cấp huyện là địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp

(iii) Đơn vị hành chính cấp xã mới thành lập từ nhiều đơn vị hành chính cấp xã thuộc các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp được xác định theo quy định tại điểm a, b và d khoản 4 Điều này

Trong khi đó, khoản 3 Điều 22 quy định địa bàn khó khăn gồm:

(i) Các xã khu vực I và những địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn

(ii) Đơn vị hành chính cấp xã thuộc cấp huyện là địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp

(iii) Đơn vị hành chính cấp xã mới thành lập từ nhiều đơn vị hành chính cấp xã thuộc các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp được xác định theo quy định tại điểm a và điểm c khoản 4 Điều này

Quy định xác định địa bàn ưu đãi đầu tư theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP

2. Cách xác định địa bàn trong các trường hợp đặc thù

Thực tế triển khai thường phát sinh những tình huống không “điển hình”, chẳng hạn như sáp nhập xã hoặc dự án nằm trên nhiều địa bàn khác nhau. Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã xử lý khá hợp lý các trường hợp này.

Theo khoản 4 Điều 22, khi một đơn vị hành chính cấp xã mới được thành lập từ nhiều xã có mức độ ưu đãi khác nhau, việc xác định sẽ dựa trên nguyên tắc đa số. Nói đơn giản, nếu phần lớn các xã trước đây thuộc diện nào thì xã mới sẽ được xếp theo diện đó. Trường hợp số lượng ngang nhau, quy định lại ưu tiên theo hướng có lợi hơn cho nhà đầu tư, ví dụ như xếp vào nhóm đặc biệt khó khăn nếu ngang với nhóm khó khăn. Cách tiếp cận này vừa đảm bảo tính logic, vừa tạo sự ổn định cho môi trường đầu tư.

Đối với dự án triển khai trên nhiều địa bàn, khoản 6 Điều 22 quy định địa bàn ưu đãi đầu tư sẽ được xác định theo nơi có phần lớn diện tích đất của dự án. Nếu diện tích bằng nhau, nhà đầu tư được áp dụng mức ưu đãi cao hơn. Quy định này giúp tránh việc áp dụng nhiều cơ chế khác nhau trong cùng một dự án, vốn rất dễ gây vướng mắc khi thực hiện.

Ngoài ra, một số khu vực đặc thù được xác định sẵn mức ưu đãi mà không cần đối chiếu theo đơn vị hành chính. Theo khoản 7 Điều 22, các khu như khu kinh tế, khu công nghệ cao, trung tâm tài chính quốc tế hay khu thương mại tự do được mặc định là địa bàn đặc biệt khó khăn, tức là hưởng mức ưu đãi đầu tư cao nhất. Trong khi đó, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu chế xuất được xếp vào nhóm địa bàn khó khăn. Đây là cách quy định khá thực tiễn, giúp đơn giản hóa thủ tục cho các dự án lớn.

3. Vai trò của cơ quan địa phương và lưu ý cho nhà đầu tư

Một điểm không nên bỏ qua là theo khoản 8 Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm xác định và công bố danh mục địa bàn ưu đãi đầu tư cấp xã, đồng thời gửi về Bộ Tài chính để tổng hợp. Điều này đồng nghĩa với việc trong thực tế, nhà đầu tư không nên chỉ đọc quy định chung mà cần kiểm tra danh mục công bố chính thức tại địa phương để áp dụng chính xác.

Tổng thể có thể thấy, quy định về xác định địa bàn ưu đãi đầu tư theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã được xây dựng theo hướng rõ ràng và sát với thực tiễn hơn, đặc biệt là trong bối cảnh thay đổi địa giới hành chính và phát triển các khu chức năng đặc thù. Nếu nắm đúng các nguyên tắc này, nhà đầu tư không chỉ tận dụng được tối đa chính sách ưu đãi mà còn hạn chế được những rủi ro pháp lý trong quá trình triển khai dự án.

Huỳnh Dương