Trong vòng đời của một dự án đầu tư, việc ngừng hoạt động không phải là tình huống hiếm gặp mà còn là một cơ chế pháp lý quan trọng nhằm kiểm soát rủi ro, bảo vệ lợi ích công cộng và điều chỉnh hành vi của nhà đầu tư. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ngừng hoạt động đều giống nhau, bởi pháp luật phân định rõ giữa việc nhà đầu tư chủ động ngừng và việc bị cơ quan nhà nước buộc ngừng.

Luật Đầu tư 2025 đã thiết lập khung pháp lý tương đối chặt chẽ về vấn đề này. Việc hiểu đúng bản chất của từng trường hợp sẽ giúp doanh nghiệp chủ động trong quản trị rủi ro và đảm bảo tính hợp pháp của dự án đầu tư trong suốt quá trình triển khai.

1. Căn cứ pháp lý

Quy định về ngừng hoạt động của dự án đầu tư được ghi nhận tại:

• Điều 35 Luật Đầu tư 2025

“1. Nhà đầu tư ngừng hoạt động của dự án đầu tư phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký đầu tư. Trường hợp ngừng hoạt động của dự án đầu tư vì lý do bất khả kháng thì nhà đầu tư được Nhà nước miễn tiền thuê đất, giảm tiền sử dụng đất trong thời gian ngừng hoạt động để khắc phục hậu quả do bất khả kháng gây ra.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư quyết định ngừng hoặc ngừng một phần hoạt động của dự án đầu tư trong các trường hợp sau đây:

a) Để bảo vệ di tích, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia theo quy định của Luật Di sản văn hóa;

b) Để khắc phục vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường theo đề nghị của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường;

c) Để thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn lao động theo đề nghị của cơ quan quản lý nhà nước về lao động;

d) Theo bản án, quyết định của Tòa án, phán quyết trọng tài;

đ) Nhà đầu tư không thực hiện đúng nội dung chấp thuận chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã có văn bản của cơ quan đăng ký đầu tư về việc không thực hiện đúng nội dung chấp thuận chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư nhưng tiếp tục vi phạm, trừ trường hợp không thực hiện theo đúng tiến độ tại văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc văn bản chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư điều chỉnh.

3. Thủ tướng Chính phủ quyết định ngừng, ngừng một phần hoạt động của dự án đầu tư trong trường hợp việc thực hiện dự án đầu tư gây phương hại hoặc có nguy cơ gây phương hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia, môi trường.

4. Chính phủ quy định về điều kiện, trình tự, thủ tục, thời hạn ngừng hoạt động của dự án đầu tư.”

Đây là căn cứ trực tiếp xác định quyền, nghĩa vụ của nhà đầu tư và thẩm quyền can thiệp của Nhà nước đối với dự án đầu tư.

2. Bản chất pháp lý của việc ngừng hoạt động dự án đầu tư

Về bản chất, ngừng hoạt động dự án đầu tư không phải là chấm dứt dự án mà chỉ là trạng thái tạm dừng trong một khoảng thời gian nhất định. Điều này có ý nghĩa quan trọng:

• Không làm mất hiệu lực pháp lý của dự án
• Không đồng nghĩa với việc thu hồi dự án
• Tạo điều kiện để nhà đầu tư khắc phục khó khăn hoặc vi phạm

Có thể hiểu, đây là một biện pháp trung gian giữa việc tiếp tục triển khai và việc chấm dứt hoàn toàn dự án đầu tư, giúp cân bằng giữa quyền tự do kinh doanh và yêu cầu quản lý nhà nước.

3. Trường hợp nhà đầu tư chủ động ngừng hoạt động

a) Nghĩa vụ thông báo – yếu tố bắt buộc

Theo khoản 1 Điều 35 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư có quyền ngừng hoạt động nhưng không phải là quyền tuyệt đối. Điểm cốt lõi là phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký đầu tư

Quy định này nhằm đảm bảo:

• Cơ quan quản lý có thể theo dõi tình trạng dự án đầu tư
• Tránh tình trạng “dự án treo” không được kiểm soát
• Bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan (lao động, đối tác, chủ nợ)

Như vậy, nghĩa vụ thông báo không chỉ mang tính thủ tục mà còn là cơ chế minh bạch hóa hoạt động đầu tư.

Quy định về ngừng hoạt động của dự án đầu tư năm 2026 theo Luật Đầu tư 2025

b) Trường hợp bất khả kháng – cơ chế bảo vệ nhà đầu tư

Cũng theo khoản 1 điều này, Luật đã dự liệu tình huống bất khả kháng (thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh…). Khi đó, nhà đầu tư không chỉ được phép ngừng dự án đầu tư mà còn được hưởng chính sách hỗ trợ:

• Miễn tiền thuê đất
• Giảm tiền sử dụng đất

Điểm đáng chú ý là: Đây không phải là ưu đãi đầu tư, mà là cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư. Quy định này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng biến động.

4. Trường hợp bị cơ quan nhà nước yêu cầu ngừng dự án

Khác với trường hợp chủ động, việc ngừng hoạt động theo khoản 2 Điều 35 Luật Đầu tư 2025 mang tính cưỡng chế hành chính.

a) Nhóm lý do vì lợi ích công cộng

Nhà nước có thể yêu cầu ngừng dự án đầu tư nhằm bảo vệ các giá trị chung như:

• Di sản văn hóa (di tích, cổ vật, bảo vật quốc gia)
• Môi trường
• An toàn lao động

Ở đây, lợi ích của xã hội được đặt cao hơn quyền lợi của nhà đầu tư.

b) Nhóm lý do do vi phạm pháp luật

Một trong những căn cứ quan trọng là việc nhà đầu tư không tuân thủ nội dung đã được chấp thuận, cụ thể:

• Vi phạm nội dung chủ trương đầu tư
• Vi phạm Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
• Đã bị xử phạt nhưng vẫn tiếp tục vi phạm

Điểm đáng lưu ý là pháp luật không áp dụng ngay biện pháp ngừng, mà thường có trình tự:

1. Phát hiện vi phạm
2. Xử phạt hành chính hoặc cảnh báo
3. Nếu tiếp tục vi phạm thì mới áp dụng biện pháp ngừng

Điều này thể hiện nguyên tắc tạo cơ hội khắc phục cho nhà đầu tư trước khi áp dụng biện pháp mạnh.

c) Ngừng toàn bộ hoặc một phần dự án

Một điểm kỹ thuật pháp lý quan trọng:

• Có thể ngừng toàn bộ dự án đầu tư
• Hoặc chỉ ngừng một phần dự án

Điều này giúp cơ quan quản lý:

• Linh hoạt xử lý vi phạm
• Tránh gây thiệt hại không cần thiết cho toàn bộ dự án

5. Thẩm quyền đặc biệt của Thủ tướng Chính phủ

Khoản 3 Điều 35 Luật Đầu tư 2025 trao cho Thủ tướng thẩm quyền ở mức cao nhất. Áp dụng khi:

• Dự án gây phương hại đến quốc phòng, an ninh và môi trường

• Có nguy cơ gây phương hại quốc phòng, an ninh và môi trường

Điểm quan trọng ở đây là không cần phải có vi phạm cụ thể, chỉ cần có nguy cơ cũng có thể bị ngừng. Điều này phản ánh nguyên tắc phòng ngừa rủi ro trong quản lý nhà nước đối với dự án đầu tư.

6. Về thủ tục, điều kiện và thời hạn ngừng hoạt động

Khoản 4 Điều 35 Luật Đầu tư 2025 giao Chính phủ quy định chi tiết, cho thấy:

• Việc ngừng dự án đầu tư không mang tính tùy tiện
• Phải tuân theo quy trình pháp lý cụ thể
• Có giới hạn về thời gian và điều kiện

Điều này giúp đảm bảo:

• Tính minh bạch
• Tính kiểm soát
• Tránh lạm quyền trong thực tiễn quản lý

7. Góc nhìn thực tiễn cho doanh nghiệp

Từ các quy định trên, có thể rút ra một số vấn đề thực tiễn quan trọng:

• Ngừng hoạt động không phải là “giải pháp né trách nhiệm”
• Cần phân biệt rõ giữa ngừng tạm thời và chấm dứt dự án
• Việc vi phạm lặp lại là yếu tố dễ dẫn đến bị cưỡng chế ngừng
• Rủi ro lớn nhất không nằm ở việc ngừng, mà là mất kiểm soát pháp lý đối với dự án

Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế quản trị tuân thủ ngay từ đầu khi triển khai dự án đầu tư.

Trúc Quỳnh