Quy định về kiểm tra, giám sát, đánh giá đầu tư năm 2026

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập, việc đảm bảo các dự án đầu tư hoạt động đúng pháp luật và hiệu quả là ưu tiên hàng đầu của các cơ quan quản lý. Luật Đầu tư 2025 đã thiết lập một hệ thống chặt chẽ thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát và đánh giá. Việc hiểu rõ các quy định này không chỉ giúp cơ quan nhà nước thực hiện tốt vai trò quản lý mà còn giúp nhà đầu tư chủ động tuân thủ các cam kết khi thực hiện dự án. Đồng thời, các nhà đầu tư cần chủ động thực hiện chế độ báo cáo định kỳ và lưu trữ hồ sơ dự án khoa học để phục vụ công tác kiểm tra, tránh những rủi ro pháp lý không đáng có dẫn đến việc bị thu hồi dự án.

1. Căn cứ pháp lý và phân loại

Mọi hoạt động kiểm tra đối với dự án đầu tư hiện nay được thực hiện xuyên suốt theo quy định tại Điều 45 Luật Đầu tư 2025. Theo đó, hoạt động này được chia thành hai loại hình chính:

-   Kiểm tra, giám sát, đánh giá dự án đầu tư: Tập trung vào từng dự án cụ thể, từ khâu triển khai đến khi đi vào vận hành.

-   Kiểm tra, giám sát, đánh giá tổng thể đầu tư: Tập trung vào bức tranh chung của ngành, địa phương hoặc cả nước để điều chỉnh chính sách vĩ mô.

2. Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Theo Luật đầu tư 2025, đã có quy định rõ ràng về phân cấp trong trách nhiệm kiểm tra, giám sát, đánh giá đầu tư được nhằm tránh chồng chéo giữa các đơn vị:

-    Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước về chuyên ngành: Thực hiện kiểm tra ở cả hai cấp độ (tổng thể và dự án) thuộc phạm vi quản lý của mình. Ví dụ: Bộ Nông nghiệp và Môi trường giám sát việc sử dụng đất.

-    Cơ quan đăng ký đầu tư: Có trách nhiệm trực tiếp trong việc kiểm tra, giám sát các dự án thuộc thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

3. Nội dung kiểm tra và đánh giá dự án đầu tư

Tùy thuộc vào mỗi loại nguồn vốn của dự án, nội dung kiểm tra sẽ có những trọng tâm khác nhau:

Đối với dự án sử dụng vốn nhà nước: Cơ quan quản lý nhà nước sẽ thực hiện kiểm tra, giám sát dựa trên các nội dung và tiêu chí đã được phê duyệt tại quyết định đầu tư ban đầu. Trọng tâm là tính hiệu quả của việc sử dụng ngân sách trong hoạt động đầu tư.

Đối với dự án sử dụng nguồn vốn khác (Vốn tư nhân, FDI): Cơ quan nhà nước tập trung vào các khía cạnh mang tính tuân thủ pháp luật và bảo vệ lợi ích công cộng:

-       Đánh giá mục tiêu dự án và sự phù hợp với quy hoạch chung và chủ trương đầu tư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận.

-       Giám sát tiến độ thực hiện dự án so với cam kết.

-       Kiểm tra việc thực hiện các yêu cầu về bảo vệ môi trường, sử dụng công nghệ và khai thác tài nguyên đất đai.

Cơ quan đăng ký đầu tư có vai trò đối chiếu trực tiếp giữa thực tế triển khai với các nội dung ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư.

4. Nội dung kiểm tra, giám sát tổng thể đầu tư

Đây là hoạt động mang tính hệ thống nhằm đảm bảo pháp luật được thực thi đồng bộ:

-     Kiểm tra việc ban hành và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hướng dẫn thi hành luật đầu tư.

-     Đánh giá kết quả thực hiện đầu tư của cả nước, các Bộ, ngành và các địa phương, các dự án đầu tư theo phân cấp.

-     Kiểm tra, giám sát, đánh giá tổng thể tình hình thực hiện các dự án đầu tư

-    Kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư cấp trên về kết quả đánh giá đầu tư và biện pháp xử lý những vướng mắc và vi phạm phát sinh trong quá trình đầu tư.

5. Phương thức thực hiện

Để đảm bảo tính khách quan và chuyên môn hóa, Luật Đầu tư 2025 cho phép các cơ quan tổ chức thực hiện kiểm tra theo 2 cách thức sau:

-     Tự thực hiện: Cơ quan nhà nước trực tiếp cử đoàn thanh tra, kiểm tra.

-     Thuê tư vấn: Có quyền thuê chuyên gia hoặc tổ chức tư vấn có đủ điều kiện, năng lực để thực hiện đánh giá độc lập.

Việc thanh tra, kiểm toán được thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra và pháp luật về kiểm toán.

Quy định về kiểm tra, giám sát, đánh giá đầu tư tại Điều 45 Luật Đầu tư 2025 đóng vai trò sàng lọc để giữ lại những dự án chất lượng và loại bỏ những dự án yếu kém, vi phạm. Việc nắm vững các tiêu chí kiểm tra sẽ giúp doanh nghiệp vận hành trơn tru và nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ phía Nhà nước.

Để tìm hiểu sâu hơn về các nghị định hướng dẫn chi tiết của Chính phủ về vấn đề này, bạn có thể tra cứu thêm trên Findlaw Asia.

Hoài Thương.