Quy định về hoạt động đầu tư ra nước ngoài năm 2026 theo Luật Đầu tư 2025

Trong giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng, hoạt động đầu tư ra nước ngoài không còn là xu hướng riêng của các tập đoàn lớn mà đã mở rộng đến nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, khác với đầu tư trong nước, hoạt động đầu tư ra nước ngoài chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn do liên quan đến quản lý dòng vốn, ngoại hối và lợi ích quốc gia.

Luật Đầu tư 2025 đã xây dựng một khung pháp lý chi tiết, điều chỉnh xuyên suốt từ giai đoạn cấp phép, triển khai đến điều chỉnh dự án. Việc nắm rõ từng quy định cụ thể sẽ giúp nhà đầu tư hạn chế rủi ro pháp lý và đảm bảo hiệu quả trong hoạt động đầu tư năm 2026.

1. Nguyên tắc thực hiện hoạt động đầu tư ra nước ngoài

Nguyên tắc là nền tảng xuyên suốt toàn bộ hoạt động đầu tư ra nước ngoài. Theo khoản 1 Điều 38 Luật Đầu tư 2025, Nhà nước không chỉ cho phép mà còn khuyến khích đầu tư ra nước ngoài với các mục tiêu cụ thể như:

     - Mở rộng thị trường và tăng xuất khẩu

     - Thu ngoại tệ về nước

     - Tiếp cận công nghệ hiện đại

     - Nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp

Điểm đáng chú ý là chính sách này thể hiện rõ định hướng: đầu tư ra nước ngoài không phải là “chảy máu vốn”, mà là công cụ phát triển kinh tế quốc gia nếu được kiểm soát hợp lý.

Tuy nhiên, khoản 2 Điều 38 Luật Đầu tư 2025 cũng đặt ra nghĩa vụ rất chặt chẽ. Nhà đầu tư khi thực hiện hoạt động đầu tư phải tuân thủ đồng thời:

     - Pháp luật Việt Nam

     - Pháp luật nước tiếp nhận đầu tư

     - Điều ước quốc tế có liên quan

Đồng thời, nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư, nghĩa là Nhà nước không bảo lãnh rủi ro kinh doanh. Đây là nguyên tắc quan trọng mà nhiều doanh nghiệp thường đánh giá thấp khi tham gia hoạt động đầu tư quốc tế.

2. Hình thức đầu tư ra nước ngoài – phạm vi rất rộng

Luật Đầu tư 2025 cho phép nhà đầu tư lựa chọn nhiều hình thức khác nhau khi thực hiện hoạt động đầu tư ra nước ngoài, phản ánh sự linh hoạt của pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Các hình thức chính bao gồm:

     - Thành lập tổ chức kinh tế tại nước ngoài

     - Đầu tư theo hợp đồng (ví dụ hợp đồng hợp tác kinh doanh)

     - Góp vốn, mua cổ phần hoặc phần vốn góp để tham gia quản lý doanh nghiệp nước ngoài

     - Đầu tư tài chính như mua chứng khoán, giấy tờ có giá hoặc thông qua quỹ đầu tư

Điểm đáng lưu ý là pháp luật không giới hạn cứng mà còn mở rộng với quy định các hình thức khác theo pháp luật nước tiếp nhận đầu tư. Điều này đồng nghĩa với việc hoạt động đầu tư có thể linh hoạt theo từng quốc gia, nhưng cũng kéo theo rủi ro nếu nhà đầu tư không hiểu rõ pháp luật sở tại.

Đặc biệt, đối với hình thức đầu tư tài chính (điểm d khoản 1 Điều 39 Luật Đầu tư 2025), Chính phủ sẽ có quy định chi tiết nhằm kiểm soát dòng vốn và hạn chế rủi ro đầu cơ.

Quy định về hoạt động đầu tư ra nước ngoài năm 2026 theo Luật Đầu tư 2025

3. Ngành, nghề cấm và có điều kiện

Một trong những nội dung quan trọng nhất khi thực hiện hoạt động đầu tư ra nước ngoài là xác định ngành nghề có được phép hay không.

• Ngành, nghề bị cấm

Theo Điều 40 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư không được thực hiện hoạt động đầu tư ra nước ngoài trong các trường hợp:

     - Ngành nghề bị cấm theo Điều 6 Luật Đầu tư (ví dụ: ma túy, mua bán người…)

     - Ngành nghề có công nghệ, sản phẩm thuộc diện cấm xuất khẩu

     - Ngành nghề bị cấm theo pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư

Quy định này cho thấy việc kiểm soát không chỉ dựa trên pháp luật Việt Nam mà còn phụ thuộc vào hệ thống pháp luật của quốc gia tiếp nhận.

• Ngành, nghề đầu tư có điều kiện

Theo Điều 41 Luật Đầu tư 2025, một số lĩnh vực đặc thù khi thực hiện hoạt động đầu tư ra nước ngoài phải đáp ứng điều kiện riêng, bao gồm:

     - Ngân hàng

     - Bảo hiểm

     - Chứng khoán

     - Báo chí, phát thanh, truyền hình

     - Kinh doanh bất động sản

Điểm quan trọng là các điều kiện này không được quy định trực tiếp trong Luật Đầu tư mà nằm rải rác ở nhiều văn bản khác như luật chuyên ngành, nghị định hoặc điều ước quốc tế. Điều này khiến việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động đầu tư trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi doanh nghiệp phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý.

4. Cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài

Theo Điều 42 Luật Đầu tư 2025 Luật Đầu tư 2025, Bộ Tài chính là cơ quan có thẩm quyền cấp, điều chỉnh và chấm dứt hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.

Một điểm đáng chú ý là pháp luật phân loại dự án theo quy mô và tính chất:

     - Dự án vốn lớn hoặc có cơ chế đặc biệt: phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận trước khi cấp phép

     - Dự án thông thường: do Bộ Tài chính trực tiếp cấp

Tuy nhiên, không phải mọi dự án đều phải xin cấp Giấy chứng nhận. Khoản 3 Điều 42 Luật Đầu tư 2025 quy định một số trường hợp chỉ cần thực hiện thủ tục về ngoại hối, ví dụ:

     - Dự án có quy mô vốn nhỏ hơn mức do Chính phủ quy định

     - Dự án không thuộc ngành nghề đầu tư có điều kiện

     - Một số dự án đặc thù liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc doanh nghiệp nhà nước

Quy định này cho thấy pháp luật đang hướng đến đơn giản hóa thủ tục đối với hoạt động đầu tư nhỏ, nhưng vẫn kiểm soát chặt các dự án lớn hoặc nhạy cảm.

5. Triển khai hoạt động đầu tư

Khác với đầu tư trong nước, hoạt động đầu tư ra nước ngoài chịu sự kiểm soát chặt về dòng tiền. Theo Điều 43 Luật Đầu tư 2025, Chính phủ sẽ quy định chi tiết các nội dung quan trọng như:

     - Mở tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài

     - Chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài

     - Sử dụng lợi nhuận tại nước ngoài

     - Chuyển lợi nhuận về Việt Nam

Điểm mấu chốt ở đây là: mọi dòng tiền trong hoạt động đầu tư đều phải đi qua cơ chế quản lý ngoại hối. Điều này nhằm đảm bảo:

     - Kiểm soát dòng vốn ra – vào

     - Hạn chế rủi ro rửa tiền, chuyển giá

     - Bảo vệ cân đối ngoại tệ quốc gia

Do đó, nếu nhà đầu tư không tuân thủ đúng quy trình chuyển vốn hoặc chuyển lợi nhuận, có thể bị xử lý nghiêm, thậm chí ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động đầu tư.

Trúc Quỳnh