Quy định về chỉ định, thay đổi Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thủ tục phá sản 2026

Trong quá trình giải quyết vụ việc phục hồi và phá sản doanh nghiệp, việc chỉ định đúng Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả xử lý tài sản và bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan. Luật Phục hồi, phá sản 2025 đã quy định cụ thể về căn cứ chỉ định, cũng như các trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong thủ tục tố tụng.

1. Thời hạn và căn cứ chỉ định Quản tài viên trong thủ tục phá sản

Theo quy định tại khoản 1 Điều 11 Luật Phục hồi, phá sản 2025, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi hoặc phá sản, Thẩm phán có trách nhiệm chỉ định Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản. Việc chỉ định này có thể được thực hiện trên cơ sở chủ động của Thẩm phán hoặc dựa trên đề xuất của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc người nộp đơn yêu cầu.

Tuy nhiên, việc lựa chọn không mang tính tùy nghi mà phải dựa trên những căn cứ pháp lý cụ thể. Trước hết, Quản tài viên hoặc doanh nghiệp được chỉ định không được có lợi ích liên quan đến vụ việc phục hồi, phá sản. Đây là điều kiện tiên quyết nhằm bảo đảm tính độc lập và khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, Thẩm phán phải xem xét tính chất của vụ việc, cũng như chuyên môn, năng lực và kinh nghiệm của Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản. Những vụ việc phá sản có quy mô lớn, cấu trúc tài chính phức tạp hoặc liên quan đến nhiều chủ nợ đòi hỏi chủ thể hành nghề phải có kinh nghiệm chuyên sâu.

Ngoài ra, pháp luật cũng loại trừ trường hợp Quản tài viên hoặc doanh nghiệp được chỉ định là người thân thích của người tham gia thủ tục phục hồi, phá sản nhằm tránh xung đột lợi ích và bảo đảm tính công bằng.

Quy định về chỉ định, thay đổi Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thủ tục phá sản 2026

2. Các trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi Quản tài viên

Tại khoản 2 Điều 11 Luật Phục hồi, phá sản 2025 không chỉ quy định về chỉ định, Luật Phục hồi, phá sản 2025 còn đặt ra cơ chế thay đổi hoặc buộc từ chối tham gia vụ việc khi xuất hiện yếu tố ảnh hưởng đến tính khách quan.

Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản phải từ chối hoặc bị thay đổi nếu có lợi ích liên quan đến vụ việc phá sản. Trường hợp Quản tài viên là người thân thích của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã cũng không được tiếp tục tham gia.

Pháp luật cũng loại trừ trường hợp Quản tài viên đồng thời là người tham gia thủ tục phục hồi, phá sản hoặc là người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia thủ tục. Điều này nhằm bảo đảm sự tách bạch rõ ràng giữa các vai trò trong tố tụng.

Đặc biệt, nếu có căn cứ cho thấy Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản không thực hiện hoặc không thể thực hiện nhiệm vụ, hoặc có dấu hiệu không vô tư, khách quan, thì việc thay đổi là cần thiết. Trường hợp bất khả kháng khiến họ không thể tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cũng là căn cứ pháp lý để thay đổi.

3. Ý nghĩa của quy định đối với tính minh bạch của thủ tục phá sản

Việc quy định chặt chẽ về chỉ định và thay đổi Quản tài viên góp phần bảo đảm quá trình phục hồi và phá sản được thực hiện minh bạch, đúng pháp luật. Trong thực tiễn, Quản tài viên là chủ thể trực tiếp quản lý và thanh lý tài sản, vì vậy bất kỳ dấu hiệu xung đột lợi ích nào cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của chủ nợ và doanh nghiệp.

Quy định tại Điều 11 Luật Phục hồi, phá sản 2025 không chỉ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho Thẩm phán trong việc lựa chọn chủ thể phù hợp mà còn thiết lập cơ chế kiểm soát nhằm duy trì tính độc lập và khách quan trong toàn bộ thủ tục phá sản.

Huỳnh Dương