Quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về đầu tư năm 2026

Quản lý nhà nước về đầu tư là hoạt động then chốt nhằm đảm bảo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, thu hút nguồn vốn và bảo vệ lợi ích quốc gia. Với việc ban hành Luật Đầu tư 2025, các quy định về phân cấp, phân quyền và trách nhiệm của từng cơ quan đã được làm rõ rệt hơn. Việc nắm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về đầu tư giúp nhà đầu tư xác định đúng cơ quan có thẩm quyền để liên hệ thực hiện thủ tục, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí. Theo Luật Đầu tư 2025, xu hướng phân cấp mạnh mẽ cho địa phương và tăng cường chuyển đổi số thông qua Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư là những điểm nhà đầu tư cần đặc biệt quan tâm.

1. Căn cứ pháp lý thực hiện trách nhiệm quản lý đầu tư

Điều 44 Luật Đầu tư 2025 có hiệu lực vào ngày 01/3/2026 quy định cụ thể hoạt động quản lý, thanh tra và giám sát hiện nay của Nhà nước đối với hoạt động đầu tư trong nước và đầu tư ra nước ngoài. 

2. Trách nhiệm của Chính Phủ và Bộ Tài chính

Theo Luật Đầu tư 2025, cơ cấu quản lý được tổ chức theo hình thức tập trung thống nhất tại trung ương, trong đó Bộ Tài chính đóng vai trò chủ đạo giúp việc cho Chính phủ.

2.1. Vai trò của Chính phủ

Chính phủ giữ vai trò thống nhất quản lý nhà nước về đầu tư trên phạm vi cả nước. Nội dung này bao gồm cả hoạt động đầu tư tại Việt Nam và các dự án đầu tư từ Việt Nam ra nước ngoài, đảm bảo sự đồng bộ giữa chính sách kinh tế và an ninh quốc phòng.

2.2. Nhiệm vụ và quyền hạn của Bộ Tài chính

Bộ Tài chính là cơ quan đầu mối, giúp Chính phủ thực hiện vai trò với các nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau:
 -  Xây dựng thể chế và hoạch định chiến lược: Chủ trì soạn thảo, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược, kế hoạch, chính sách và biểu mẫu về đầu tư tại Việt Nam và ra nước ngoài; đàm phán các điều ước quốc tế liên quan theo thẩm quyền.
-  Thẩm định và cấp phép đầu tư: Tổ chức thẩm định và trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận các dự án thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương của Thủ tướng Chính phủ; trực tiếp cấp và điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.
-  Quản lý, vận hành và xúc tiến đầu tư: Xây dựng và quản lý, vận hành Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư; điều phối hoạt động xúc tiến đầu tư; quản lý nhà nước đối với các mô hình khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất.
-  Theo dõi, kiểm tra và giải quyết vướng mắc: Hướng dẫn, phổ biến pháp luật; thực hiện giám sát, đánh giá hoạt động đầu tư; xây dựng cơ chế giải quyết vướng mắc, phòng ngừa tranh chấp và giải quyết các khó khăn cho nhà đầu tư.
-  Tổng hợp báo cáo và các nhiệm vụ ủy quyền: Định kỳ đánh giá, báo cáo tình hình đầu tư toàn quốc và thực hiện các nhiệm vụ khác theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

3. Trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ

Trong phạm vi nhiệm vụ của mình, các Bộ ngành có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để đảm bảo trách nhiệm quản lý nhà nước về đầu tư được thực thi đồng bộ:

-  Các Bộ chủ trì và phối hợp với Bộ Tài chính cùng các cơ quan liên quan để xây dựng hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư; xây dựng và ban hành chính sách và tiêu chuẩn kỹ thuật đặc thù cho từng lĩnh vực. Nhiệm vụ trọng tâm là trình Chính phủ ban hành các điều kiện đầu tư kinh doanh đối với các ngành nghề có điều kiện, đảm bảo tính thống nhất trong việc hướng dẫn thực hiện các quy định về đầu tư trên phạm vi cả nước.

-  Các cơ quan này có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính để xây dựng quy hoạch, kế hoạch và lập danh mục các dự án thu hút vốn đầu tư trọng điểm của ngành. Và thay vì chờ đợi thụ động, các Bộ sẽ tổ chức các hoạt động vận động, xúc tiến đầu tư chuyên ngành để tìm kiếm những nhà đầu tư phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng và công nghệ của từng lĩnh vực.

-  Các Bộ, ngành, cơ quan ngan bộ tham gia thẩm định các dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư và chịu trách nhiệm về nội dung chuyên môn thuộc chức năng, nhiệm vụ của mình. Đồng thời, các Bộ phối hợp với UBND cấp tỉnh giải quyết các vướng mắc, khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai dự án đầu tư trong lĩnh vực quản lý nhà nước, cũng như hướng dẫn việc phân cấp, ủy quyền cho các Ban quản lý Khu công nghiệp, Khu kinh tế quản lý hiệu quả tại địa phương.

-  Công tác quản lý nhà nước được thực hiện xuyên suốt thông qua việc định kỳ đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đầu tư để báo cáo Bộ Tài chính. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, các Bộ, ngành phải có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư; duy trì, cập nhật hệ thống thông tin quản lý đầu tư đối với lĩnh vực được phân công và tích hợp vào Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư nhằm đảm bảo sự kết nối và chia sẻ thông tin thông suốt giữa các cấp quản lý từ Trung ương đến địa phương.

4. Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ quan đăng ký đầu tư

Địa phương là nơi tiếp xúc gần nhất và hỗ trợ trực tiếp đối với nhà đầu tư. Trách nhiệm của UBND cấp tỉnh bao gồm:

-  Xây dựng danh mục và thu hút đầu tư tại địa phương: UBND cấp tỉnh đóng vai trò chủ động trong việc định hướng dòng vốn vào địa phương mình. Nhiệm vụ trọng tâm là phối hợp với các Bộ, ngành để lập và công bố công khai Danh mục các dự án thu hút đầu tư tại địa phương. 

-  Trực tiếp thực hiện thủ tục hành chính và thẩm định dự án: UBND cấp tỉnh chủ trì hoặc tham gia thẩm định các dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chịu trách nhiệm toàn diện về nội dung thẩm định theo chức năng; đồng thời chủ trì thực hiện thủ tục cấp mới, điều chỉnh hoặc thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, đảm bảo quy trình thủ tục được xử lý nhanh chóng và tuân thủ pháp luật.

-  Đồng hành, tháo gỡ khó khăn và quản lý vận hành dự án: Trong quá trình dự án hoạt động, UBND cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước toàn diện trên địa bàn đồng thời giải quyết theo thẩm quyền các khó khăn, vướng mắc phát sinh của nhà đầu tư. 

-  Giám sát, đánh giá và số hóa dữ liệu đầu tư địa phương: Nhóm nhiệm vụ này tập trung vào công tác kiểm tra và báo cáo. UBND cấp tỉnh chỉ đạo việc giám sát, đánh giá tình hình thực hiện dự án và chế độ báo cáo của nhà đầu tư. Định kỳ, địa phương phải đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án trên địa bàn để báo cáo Bộ Tài chính. Đồng thời, UBND cấp tỉnh và cơ quan đăng ký đầu tư cũng là đầu mối quan trọng trong việc cung cấp, duy trì và cập nhật thông tin vào Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ và chính xác.

5. Vai trò của Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài, các cơ quan đại diện (Đại sứ quán, Lãnh sự quán) có vai trò cực kỳ quan trọng, có trách nhiệm bảo vệ dòng vốn từ Việt Nam ra quốc tế:

Cơ quan đại diện  thường xuyên theo dõi các biến động về chính sách, pháp luật và môi trường đầu tư tại nước tiếp nhận. Nhiệm vụ này bao gồm việc quan sát tình hình triển khai thực tế của các dự án do người Việt đầu tư, từ đó kịp thời phản ánh về nước những thay đổi có thể ảnh hưởng đến dòng vốn hoặc an toàn của dự án. Cơ quan đại diện hỗ trợ cung cấp thông tin thị trường, hướng dẫn các thủ tục hành chính tại nước sở tại và tạo điều kiện kết nối nhà đầu tư với các cơ quan có thẩm quyền hoặc đối tác bản địa. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tăng khả năng thành công cho các dự án đầu tư ra nước ngoài.

Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư Việt Nam trước pháp luật tại nước tiếp nhận đầu tư: Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, xung đột hoặc nhà đầu tư gặp phải sự đối xử bất công, Cơ quan đại diện là đơn vị trực tiếp đứng ra bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư thông qua các kênh ngoại giao và pháp lý.

Quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước trong Luật Đầu tư 2025 đã tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ, phân định rõ vai trò của từng cấp chính quyền. Điều này không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý mà còn tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư.

Để tìm hiểu thêm các thông tin pháp lý chuyên sâu hoặc cập nhật các biểu mẫu đầu tư mới nhất, bạn có thể tra cứu thêm trên Findlaw Asia.

Hoài Thương.