Phân biệt giao dịch thỏa thuận và giao dịch khớp lệnh trên thị trường chứng khoán

Trên cả ba Sở giao dịch chứng khoán tại Việt Nam (HoSE, HNX và UPCoM), hiện có hai phương thức giao dịch chính: giao dịch thỏa thuận và giao dịch khớp lệnh. Trong đó, giao dịch khớp lệnh bao gồm khớp lệnh định kỳ và khớp lệnh liên tục.

1. Giao dịch thỏa thuận

Khái niệm:
Là hình thức giao dịch trong đó bên mua và bên bán tự thỏa thuận về giá, khối lượng và phương thức thanh toán, sau đó thông báo cho công ty chứng khoán của hai bên.

Trường hợp chưa có đối tác:
Nhà đầu tư có thể liên hệ công ty chứng khoán nhập lệnh chào mua/chào bán để tìm đối tác phù hợp. Khi đạt được thỏa thuận, công ty chứng khoán sẽ đại diện nhà đầu tư tiến hành giao dịch.

Thời gian thực hiện:

• Được thực hiện trong toàn bộ phiên giao dịch, trừ giờ nghỉ trưa (11h30 – 13h00).
• Lệnh chỉ có hiệu lực trong ngày và giá phải nằm trong biên độ dao động của phiên.

Hạn chế:

• Không được thỏa thuận trong ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu/chứng chỉ quỹ niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn.
• Lệnh thỏa thuận không được hủy.
• Chỉ được sửa lệnh nếu công ty chứng khoán nhập sai, nhưng phải xuất trình lệnh gốc và được đối tác, Sở Giao dịch chấp thuận.
• Giá trị giao dịch thỏa thuận không được dùng để tính các chỉ số như VN-Index, HNX-Index, UPCoM-Index.

2. Giao dịch khớp lệnh

Là phương thức tự động so khớp lệnh mua – bán trên hệ thống giao dịch theo các nguyên tắc ưu tiên.

Giao dịch khớp lệnh được chia thành khớp lệnh định kỳ và khớp lệnh liên tục.

2.1. Khớp lệnh định kỳ

Chỉ áp dụng trên HoSE tại hai khung giờ:

• 9h00 – 9h15: Xác định giá mở cửa (ATO)
• 14h30 – 14h45: Xác định giá đóng cửa (ATC)

Đặc điểm:

• Lệnh được tập hợp lại tại một thời điểm và so khớp để tìm mức giá khối lượng khớp lớn nhất.
• Nếu có nhiều mức giá thoả mãn, chọn giá gần với mức giá khớp lệnh gần nhất.
• Không được hủy hoặc sửa lệnh trong khung giờ khớp lệnh định kỳ.

Nguyên tắc ưu tiên:

1. Lệnh mua giá cao hơn / lệnh bán giá thấp hơn được ưu tiên.
2. Trường hợp lệnh mua/bán có cùng giá thì ưu tiên lệnh nhập trước vào hệ thống.

2.2. Khớp lệnh liên tục

Thời gian áp dụng:

• HoSE: 9h15 – 11h30 và 13h00 – 14h30
• HNX: 9h00 – 11h30 và 13h00 – 14h30
• UPCoM: Toàn bộ phiên giao dịch (trừ giờ nghỉ trưa)

Đặc điểm:

• Lệnh được so khớp ngay khi nhập vào hệ thống, không chờ đến một thời điểm nhất định.
• Nhà đầu tư được phép hủy và sửa lệnh trong thời gian này.
• Lệnh có giá tốt nhất (mua cao, bán thấp) được ưu tiên.
• Nếu cùng mức giá → lệnh nhập trước được thực hiện trước.

3. So sánh nhanh

4. Lưu ý cho nhà đầu tư

• Hiểu rõ từng phương thức giao dịch để lựa chọn thời điểm và chiến lược phù hợp.
• Giao dịch thỏa thuận thường áp dụng cho khối lượng lớn.
• Khớp lệnh định kỳ ảnh hưởng đến giá mở cửa/đóng cửa, rất quan trọng trong phân tích kỹ thuật.
• Khớp lệnh liên tục phù hợp với giao dịch linh hoạt và theo biến động thị trường.

TH: Huỳnh Dương