Những điểm đáng chú ý tại Nghị định 274/2025/NĐ-CP quy định về chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc

Ngày 30/11/2025, Nghị định 274/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết về xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp. Nghị định này mang tính răn đe mạnh mẽ, đồng thời làm rõ các khái niệm, quy trình, thẩm quyền xử lý để bảo vệ quyền lợi người lao động.

Dưới đây là 6 điểm quan trọng doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:

1. Chậm đóng, trốn đóng BHXH phải nộp thêm 0,03%/ngày

Theo quy định tại Điều 3 và Điều 7 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, các doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp sẽ phải nộp thêm mức 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng.

- Cơ quan BHXH có trách nhiệm rà soát hằng tháng, xác định người sử dụng lao động chậm đóng hoặc trốn đóng và gửi văn bản đôn đốc trong 10 ngày đầu tháng. Trong đó, văn bản đôn đốc phải nêu rõ số tiền, số ngày chậm đóng, trốn đóng; số tiền phải nộp thêm 0,03%/ngày; biện pháp xử lý và thời hạn khắc phục.

Nếu doanh nghiệp không khắc phục trong 60 ngày, hành vi chậm đóng sẽ bị chuyển thành trốn đóng và bị xử lý nghiêm theo pháp luật (có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự).

2. 4 trường hợp không bị coi là trốn đóng BHXH bắt buộc

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, 4 trường hợp đặc biệt không bị coi là hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp:

• Do ảnh hưởng nghiêm trọng từ bão, lũ, động đất, hỏa hoạn, hạn hán hoặc thiên tai khác;
• Dịch bệnh nguy hiểm do cơ quan có thẩm quyền công bố;
• Tình trạng khẩn cấp theo quy định pháp luật;
• Sự kiện bất khả kháng khác theo Bộ luật Dân sự.

Doanh nghiệp phải báo cáo nguyên nhân chậm đóng và gửi hồ sơ trước ngày 25 của tháng có văn bản đôn đốc để được xem xét miễn xử lý vi phạm.

3. Quy định rõ thời điểm chuyển từ “chậm đóng” sang “trốn đóng”

Theo quy định tại Điều 3 và Điều 6 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, hành vi chậm đóng BHXH sẽ được xem xét chuyển thành trốn đóng khi doanh nghiệp không khắc phục sau thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn đóng theo quy định hoặc sau khi cơ quan BHXH đã có văn bản đôn đốc mà vẫn không thực hiện nghĩa vụ.

Tại Điều 6 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, các trường hợp bị chuyển thành hành vi trốn đóng BHXH được xác định như sau:

• Trường hợp 1: Doanh nghiệp chưa đăng ký tham gia BHXH cho người lao động
• Trường hợp 2: Doanh nghiệp đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn thực tế
• Trường hợp 3: Doanh nghiệp chậm đóng dù đã bị cơ quan BHXH đôn đốc

Từ thời điểm bị xác định trốn đóng, doanh nghiệp phải:

• Nộp toàn bộ số tiền trốn đóng;
• Nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày trốn đóng;
• Có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

4. Quy trình đôn đốc đóng BHXH được quy định cụ thể hơn

Theo Điều 3 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, Giám đốc BHXH:

• Gửi văn bản đôn đốc trong 10 ngày đầu tháng khi phát hiện vi phạm;
• Văn bản phải có 7 nội dung bắt buộc (số tiền, số ngày, mức 0,03%/ngày, biện pháp xử lý, thời hạn khắc phục,…);
• Trước ngày 15 của quý sau, BHXH cấp tỉnh phải tổng hợp danh sách doanh nghiệp vi phạm gửi cơ quan thanh tra.

5. Bắt buộc công khai kết quả giải quyết khiếu nại BHXH

Theo Điều 10 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, quyết định giải quyết khiếu nại phải được công khai trong 15 ngày bằng một trong các hình thức:

• Họp công bố trực tiếp;
• Niêm yết tại trụ sở;
• Thông báo trên báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan.

6. Mở rộng thẩm quyền giải quyết tố cáo vi phạm BHXH

Theo Điều 12, 13 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, thẩm quyền giải quyết tố cáo đã được mở rộng. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh giải quyết tố cáo liên quan đến BHXH phát sinh trước năm 1995.

Trường hợp người bị tố cáo đã chuyển công tác hoặc nghỉ việc, việc giải quyết được phối hợp giữa BHXH nơi quản lý trước đây và cơ quan hiện nay.

Trước đây, Luật Tố cáo 2018 và Nghị định 31/2019/NĐ-CP không phân biệt trường hợp người bị tố cáo đã chuyển công tác.

Thẩm quyền của UBND cấp tỉnh trong các vụ việc BHXH chưa được xác định rõ.

TH: Huỳnh Dương