Luật An ninh mạng 2025: Siết chặt việc lợi dụng AI, nâng cao lá chắn bảo vệ trẻ em trên mạng

Cấm dùng AI để giả mạo và phát tán thông tin xấu độc

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Luật An ninh mạng 2025 là lần đầu tiên luật dành hẳn một quy định riêng để điều chỉnh việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới nổi, thay vì chỉ xử lý gián tiếp thông qua các quy định chung về thông tin trên mạng như trước đây. Sự bổ sung này phản ánh thực tế rằng AI đang phát triển với tốc độ vượt xa khả năng kiểm soát của các khung pháp lý cũ, kéo theo hàng loạt rủi ro mới mà pháp luật cần phải bắt kịp. Theo điểm g khoản 2 Điều 7 Luật An ninh mạng 2025, pháp luật nghiêm cấm hai nhóm hành vi cụ thể liên quan đến việc lợi dụng công nghệ này.

Nhóm hành vi thứ nhất là dùng AI hoặc công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói của người khác trái quy định pháp luật, tức các thủ đoạn deepfake vốn đang ngày càng phổ biến và tinh vi. Đây không còn là nguy cơ xa vời: chỉ với vài giây âm thanh hoặc một đoạn video ngắn, kẻ xấu đã có thể dựng lại gương mặt, giọng nói của một người để thực hiện các cuộc gọi giả danh người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hay thậm chí quan chức nhà nước nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bôi nhọ danh dự hoặc gây hoang mang dư luận. Việc luật hóa hành vi này thành điều cấm rõ ràng giúp tạo cơ sở pháp lý cụ thể để xử lý, thay vì phải vận dụng các quy định chung chung về lừa đảo hay xâm phạm danh dự như trước.

Nhóm hành vi thứ hai là dùng các công nghệ này để tạo lập, đăng tải, phát tán những thông tin đã thuộc danh mục nội dung bị nghiêm cấm trên không gian mạng. Quy định này cho thấy nhà làm luật không coi AI là một loại công cụ trung lập đứng ngoài phạm vi điều chỉnh, mà xác định rõ: dù nội dung xấu độc được tạo ra bằng bút, bằng máy tính hay bằng AI, bản chất vi phạm và mức độ nguy hiểm đối với xã hội vẫn không thay đổi, thậm chí còn có thể bị khuếch đại nhanh và rộng hơn nhờ khả năng sản xuất nội dung hàng loạt của công nghệ. Việc bổ sung riêng một điều khoản như vậy cũng gửi đi một thông điệp cảnh báo tới người dùng mạng: công nghệ AI, dù mạnh mẽ và tiện lợi đến đâu, cũng không phải là "vùng xám" để lách luật hay che giấu trách nhiệm cá nhân khi tạo ra và lan truyền nội dung sai phạm.

Cấm dùng AI để giả mạo và phát tán thông tin xấu độc

Nguồn: Thành ủy TPHCM

Nhóm nội dung bị cấm ở đây bao gồm các thông tin tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, xuyên tạc lịch sử, cũng như hành vi bịa đặt, vu khống hoặc đưa thông tin sai sự thật nhằm xâm phạm nhân phẩm, danh dự, uy tín của người khác hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Với quy định này, người dân cần đặc biệt cảnh giác trước những video, hình ảnh hoặc giọng nói có dấu hiệu bất thường, không vội tin, không làm theo và không chia sẻ khi nội dung chưa được kiểm chứng, bởi tùy vào tính chất, mức độ và hậu quả gây ra, hành vi lợi dụng AI để vi phạm pháp luật hoàn toàn có thể bị xử lý theo quy định hiện hành.

Bổ sung lá chắn pháp lý bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Song song với việc kiểm soát AI, Điều 16 của Luật này quy định cụ thể về phòng, chống xâm hại trẻ em trên môi trường mạng. Theo đó, trẻ em được công nhận quyền bảo vệ bí mật cá nhân, đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia không gian mạng, không khác gì quyền các em được bảo vệ ngoài đời thực.

Trách nhiệm bảo vệ trẻ em được phân định rõ cho từng chủ thể. Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm giám sát và quản lý nội dung mà trẻ em truy cập, đăng tải hay chia sẻ trên các nền tảng, dịch vụ số. Về phía doanh nghiệp, chủ quản hệ thống thông tin và các đơn vị cung cấp dịch vụ trên mạng phải có trách nhiệm kiểm soát, ngăn chặn và xóa bỏ những nội dung gây nguy hại, xâm hại hoặc xâm phạm quyền trẻ em, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng khi xử lý các vi phạm phát sinh. 

Bổ sung lá chắn pháp lý bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ

Bên cạnh trách nhiệm giám sát và ngăn chặn, luật cũng chú trọng khâu trang bị kiến thức. Điều 35 quy định việc phổ biến kiến thức về an ninh mạng phải ưu tiên hướng dẫn cho trẻ em, người cao tuổi và những người còn khó khăn trong nhận thức, nhằm giúp các nhóm này tự nâng cao khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình trên không gian mạng. Theo đó, phụ huynh và nhà trường cần thường xuyên hướng dẫn trẻ sử dụng Internet an toàn, biết cách bảo vệ thông tin cá nhân và luôn cảnh giác trước những lời dụ dỗ, đe dọa hay yêu cầu bất thường từ người lạ trên mạng. Khi phát hiện dấu hiệu trẻ em bị xâm hại trên không gian mạng, cần chủ động lưu giữ thông tin, tài liệu liên quan và kịp thời thông báo cho cơ quan Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền để xử lý.

Nguyên tắc "3 không, 1 báo" giúp người dân tự bảo vệ mình

Trước tốc độ biến hóa của các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao, bên cạnh các quy định xử lý vi phạm, người dân cũng cần một nguyên tắc ứng xử đơn giản để tự phòng vệ hằng ngày. Đó là lý do nguyên tắc "3 không, 1 báo" ra đời như một kim chỉ nam thiết thực.

Không thứ nhất: không vội tin. Trước những video, cuộc gọi có hình ảnh, âm thanh hoặc nội dung bất thường, nhất là khi bị yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hay báo tin khẩn cấp, cần dừng lại xác minh qua kênh liên lạc khác trước khi hành động. Deepfake hiện nay có thể giả giọng nói, khuôn mặt người quen tinh vi đến mức đánh lừa cả người thân, nên vài phút chững lại đôi khi là ranh giới giữa mất tiền oan và giữ được tài sản.

Không thứ hai: không làm theo, không chia sẻ. Chia sẻ thông tin sai sự thật hay nội dung giả mạo do AI tạo ra, dù vô tình, cũng khiến người chia sẻ trở thành một mắt xích lan truyền vi phạm. Dừng lại kiểm chứng trước khi bấm chia sẻ nên là một thói quen bắt buộc trong thời đại tin giả lan nhanh.

Không thứ ba: không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân. Đăng tải hình ảnh, dữ liệu riêng tư của bản thân và trẻ em lên các nền tảng thiếu an toàn chính là nguồn "nguyên liệu" để kẻ xấu dựng deepfake hoặc lừa đảo nhắm đích danh. Hạn chế chia sẻ và giới hạn quyền riêng tư trên mạng xã hội cần trở thành thói quen thường xuyên.

Và một báo: báo ngay cho cơ quan chức năng. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, giả mạo hay xâm hại trẻ em trên mạng, cần báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất, vừa bảo vệ bản thân vừa giúp cơ quan chức năng kịp thời ngăn chặn, tránh để kẻ xấu tiếp tục gây hại cho người khác.

Hành lang pháp lý mới, nhưng ý thức người dùng vẫn là tuyến phòng thủ đầu tiên

Có thể thấy, Luật An ninh mạng năm 2025 đã tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất và toàn diện hơn để bảo vệ an ninh mạng cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trước những nguy cơ mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Tuy vậy, các biện pháp pháp lý và sự vào cuộc của cơ quan chức năng sẽ chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với ý thức chủ động của từng người sử dụng Internet. Kiểm chứng trước khi tin, xác minh trước khi làm theo và cân nhắc kỹ trước khi chia sẻ, đó chính là những thói quen đơn giản nhưng thiết yếu để mỗi người có thể tự bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng trong môi trường số ngày càng phức tạp hiện nay.

Vịnh Nghi