Hộ kinh doanh có bắt buộc phải mở và sử dụng sổ kế toán không?

Trong quá trình hoạt động, nhiều hộ kinh doanh băn khoăn về việc có bắt buộc phải sử dụng sổ kế toán hay không, đặc biệt trong bối cảnh pháp luật kế toán – thuế ngày càng được siết chặt nhằm tăng tính minh bạch. Việc nắm rõ quy định sẽ giúp hộ kinh doanh tuân thủ đúng pháp luật và hạn chế rủi ro phát sinh.

1. Quy định về sổ kế toán đối với hộ kinh doanh

Theo Điều 3 Thông tư 152/2025/TT-BTC, pháp luật kế toán hiện hành cho phép hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chủ động lựa chọn hình thức quản lý và lưu trữ tài liệu kế toán. Cụ thể:

• Hộ kinh doanh có thể lưu trữ hóa đơn, chứng từ kế toán, sổ kế toán dưới dạng bản giấy hoặc phương tiện điện tử, tùy điều kiện thực tế.
• Thời gian lưu trữ tài liệu kế toán tối thiểu là 05 năm; riêng hóa đơn được lưu trữ theo quy định của pháp luật về thuế.
• Ngoài các mẫu sổ kế toán được hướng dẫn tại Thông tư, hộ kinh doanh được phép bổ sung thêm sổ hoặc điều chỉnh biểu mẫu cho phù hợp với nhu cầu quản lý.

Các sổ kế toán được mở thêm hoặc chỉnh sửa vẫn phải thể hiện đầy đủ các thông tin cơ bản như: tên sổ, ngày lập, họ tên và chữ ký của người đại diện hộ kinh doanh, kèm theo đóng dấu (nếu có).

Trường hợp hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử và được hệ thống quản lý thuế của cơ quan thuế hỗ trợ xác định số thuế GTGT, thuế TNCN và các khoản thuế khác phải nộp, thì việc sử dụng sổ kế toán chủ yếu nhằm theo dõi, đối chiếu số liệu với thông báo thuế của cơ quan thuế.

Từ các quy định trên có thể khẳng định: Hộ kinh doanh không bắt buộc phải sử dụng sổ kế toán, trừ trường hợp có nhu cầu quản lý, theo dõi và đối chiếu nghĩa vụ thuế.

Hộ kinh doanh có bắt buộc phải mở và sử dụng sổ kế toán không?

2. Hộ kinh doanh có được bố trí người thân làm kế toán không?

Bên cạnh vấn đề sổ sách, nhiều hộ kinh doanh cũng quan tâm đến việc có được giao công việc kế toán cho người thân trong gia đình hay không.

Theo Điều 52 Luật Kế toán 2015, pháp luật quy định một số đối tượng không được làm kế toán, trong đó có người thân của người đại diện theo pháp luật trong cùng đơn vị kế toán. Tuy nhiên, quy định này chủ yếu áp dụng đối với doanh nghiệp và đơn vị kế toán theo mô hình tổ chức đầy đủ.

Đối với hộ kinh doanh, Thông tư 152/2025/TT-BTC đã có quy định riêng, mang tính linh hoạt hơn. Theo đó:

• Người đại diện hộ kinh doanh có thể tự ghi chép sổ sách, bố trí người làm kế toán hoặc thuê dịch vụ kế toán theo quy định pháp luật.
• Đặc biệt, hộ kinh doanh được phép bố trí người thân như cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh chị em ruột làm kế toán.
• Người làm công tác quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ hoặc người thường xuyên mua bán tài sản cũng có thể kiêm nhiệm công việc kế toán trong hộ kinh doanh.

Như vậy, khác với doanh nghiệp, pháp luật hiện hành cho phép hộ kinh doanh sử dụng người thân làm kế toán, nhằm phù hợp với quy mô nhỏ và tính chất gia đình của loại hình kinh doanh này.

Huỳnh Dương