Đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP

Chính sách ưu đãi đầu tư là một trong những công cụ quan trọng của Nhà nước nhằm định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực, địa bàn và dự án có tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội. Trên cơ sở Luật Đầu tư, Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa các đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư với tiêu chí rõ ràng, chi tiết hơn. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện các nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa quy định của Luật và Nghị định.

1. Căn cứ pháp lý xác định đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư

Theo khoản 1 Điều 14 Luật Đầu tư, đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư bao gồm ba nhóm nền tảng:

     - Dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư

     - Dự án tại địa bàn ưu đãi đầu tư

     - Dự án có quy mô lớn, sử dụng nhiều lao động hoặc có ý nghĩa quan trọng

Trên cơ sở đó, Điều 19 Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa các nhóm này thành những tiêu chí chi tiết hơn, giúp việc áp dụng ưu đãi đầu tư trở nên rõ ràng, minh bạch và có tính thực thi cao.

2. Nhóm dự án theo ngành, nghề và địa bàn ưu đãi đầu tư

Đây là nhóm đối tượng cơ bản, chiếm tỷ trọng lớn trong thực tiễn áp dụng ưu đãi đầu tư.

• Về ngành, nghề ưu đãi đầu tư

Theo điểm a khoản 1 Điều 14 và Điều 15 Luật Đầu tư, các dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi sẽ được hưởng chính sách hỗ trợ. Danh mục cụ thể được quy định tại Phụ lục của Nghị định 96/2026/NĐ-CP, thường bao gồm các lĩnh vực như công nghệ cao, bảo vệ môi trường, năng lượng tái tạo, nghiên cứu khoa học…

Việc ưu tiên các ngành này thể hiện định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang mô hình tăng trưởng bền vững, trong đó ưu đãi đầu tư đóng vai trò là công cụ kích thích.

• Về địa bàn ưu đãi đầu tư

Theo điểm b khoản 1 Điều 14 và khoản 2 Điều 15 Luật Đầu tư, địa bàn ưu đãi bao gồm khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn. Nội dung này được làm rõ tại Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP.

Trước hết, pháp luật chia địa bàn ưu đãi thành hai nhóm chính:

     - Địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn

     - Địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn

Đối với địa bàn đặc biệt khó khăn, phạm vi áp dụng bao gồm các xã khu vực II, III thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; các đơn vị hành chính cấp xã đã từng được xác định là đặc biệt khó khăn trước khi thực hiện sắp xếp lại; cũng như các đơn vị hành chính mới hình thành từ việc sáp nhập nhiều khu vực có điều kiện khác nhau.

Trong khi đó, địa bàn khó khăn bao gồm các xã khu vực I vùng dân tộc thiểu số và miền núi, cùng các đơn vị hành chính cấp xã đã được xác định là khó khăn trước khi thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính. Việc phân loại này là cơ sở quan trọng để xác định mức ưu đãi đầu tư tương ứng, bởi mỗi nhóm địa bàn sẽ được áp dụng mức ưu đãi khác nhau theo quy định pháp luật.

• Nguyên tắc xác định địa bàn sau khi sắp xếp đơn vị hành chính

Một điểm mới đáng chú ý của Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP là quy định chi tiết cách xác định địa bàn ưu đãi trong trường hợp đơn vị hành chính cấp xã được sáp nhập hoặc điều chỉnh.

Theo đó, việc xác định địa bàn ưu đãi đầu tư được thực hiện theo nguyên tắc:

     - Ưu tiên xác định theo đa số đơn vị hành chính trước khi sáp nhập

     - Trường hợp số lượng ngang nhau giữa các mức độ ưu đãi, sẽ ưu tiên mức ưu đãi cao hơn

     - Nếu có sự cân bằng giữa khu vực có ưu đãi và không có ưu đãi, thì vẫn xác định theo hướng có ưu đãi

Quy định này giúp đảm bảo tính ổn định của chính sách ưu đãi đầu tư, tránh việc thay đổi địa giới hành chính làm mất đi quyền lợi của nhà đầu tư.

• Xác định địa bàn ưu đãi đối với dự án có phạm vi nhiều xã

Trong thực tiễn, nhiều dự án đầu tư được triển khai trên phạm vi từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên. Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã đưa ra nguyên tắc xử lý rõ ràng cho trường hợp này.

Cụ thể, địa bàn ưu đãi đầu tư của dự án sẽ được xác định theo nơi có phần lớn diện tích đất sử dụng của dự án. Trường hợp diện tích phân bổ bằng nhau giữa các địa bàn, thì áp dụng mức ưu đãi cao hơn.

Quy định này mang tính thực tiễn cao, giúp tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng chính sách hoặc gặp khó khăn trong việc xác định mức ưu đãi đầu tư áp dụng.

• Xác định địa bàn ưu đãi đối với khu kinh tế và khu chức năng đặc thù

Điều 22 Nghị định 96/2026/NĐ-CP cũng quy định riêng đối với các khu vực có tính chất đặc biệt như:

     - Khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế sẽ được áp dụng mức ưu đãi đầu tư tương đương địa bàn đặc biệt khó khăn

     - Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất sẽ được áp dụng mức ưu đãi đầu tư tương đương địa bàn khó khăn

Cách phân loại này cho thấy Nhà nước ưu tiên mạnh mẽ đối với các khu vực có vai trò dẫn dắt tăng trưởng, đổi mới công nghệ và hội nhập quốc tế.

• Thẩm quyền xác định và công bố địa bàn ưu đãi đầu tư

Một điểm quan trọng khác là thẩm quyền xác định địa bàn ưu đãi đầu tư được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cơ quan này có trách nhiệm:

     - Xác định cụ thể địa bàn cấp xã thuộc diện ưu đãi

     - Công bố công khai để nhà đầu tư áp dụng

     - Gửi thông tin về Bộ Tài chính để theo dõi và tổng hợp

Quy định này giúp đảm bảo tính cập nhật và phù hợp thực tiễn của chính sách ưu đãi đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh địa giới hành chính có nhiều thay đổi.

Đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP

3. Nhóm dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều lao động và có ý nghĩa đặc biệt

Theo điểm c khoản 1 Điều 14 Luật Đầu tư, các dự án có quy mô lớn, sử dụng nhiều lao động hoặc có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế quốc gia là đối tượng trọng tâm của chính sách ưu đãi đầu tư.

Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa nhóm này thông qua các tiêu chí định lượng rõ ràng, tiêu biểu như:

     - Dự án có vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên và đáp ứng điều kiện về giải ngân trong 03 năm

     - Dự án đạt doanh thu lớn hoặc sử dụng từ 3.000 lao động thường xuyên trở lên

Ngoài ra, các dự án như nhà ở xã hội, dự án tại nông thôn sử dụng nhiều lao động, hoặc dự án có tỷ lệ lao động là người khuyết tật cao cũng được xếp vào nhóm này. Điều này cho thấy chính sách ưu đãi đầu tư không chỉ hướng đến hiệu quả kinh tế mà còn gắn với mục tiêu an sinh xã hội.

4. Nhóm đối tượng đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và khởi nghiệp

Một trong những điểm tiến bộ của Nghị định 96/2026/NĐ-CP là mở rộng đối tượng ưu đãi đầu tư sang lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Các chủ thể được hưởng ưu đãi bao gồm: doanh nghiệp công nghệ cao, tổ chức khoa học – công nghệ, trung tâm nghiên cứu và phát triển, cơ sở ươm tạo công nghệ, doanh nghiệp công nghệ chiến lược… Ngoài ra, các dự án chuyển giao công nghệ thuộc danh mục khuyến khích cũng thuộc diện ưu đãi.

Đặc biệt, các dự án khởi nghiệp sáng tạo sản xuất sản phẩm từ sáng chế, phần mềm, công nghệ mới hoặc tài sản trí tuệ được bảo hộ cũng được hưởng ưu đãi đầu tư. Quy định này góp phần thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

5. Nhóm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, liên kết chuỗi và hạ tầng kinh doanh

Nghị định cũng dành sự quan tâm đáng kể đến doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua chính sách ưu đãi đầu tư. Theo khoản 12, 13 điều 19 Nghị định 96/2026/NĐ-CP

Các đối tượng tiêu biểu bao gồm:

     - Chuỗi phân phối sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ và vừa, với điều kiện có tối thiểu 80% doanh nghiệp tham gia là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có ít nhất 10 điểm phân phối và doanh thu chủ yếu đến từ các doanh nghiệp này

     - Cơ sở ươm tạo doanh nghiệp, cơ sở kỹ thuật hỗ trợ, khu làm việc chung phục vụ khởi nghiệp

Việc mở rộng ưu đãi đầu tư cho nhóm này giúp hình thành hệ sinh thái kinh doanh bền vững và tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước.

6. Nhóm dự án đặc thù và có ý nghĩa chiến lược quốc gia

Cuối cùng, chính sách ưu đãi đầu tư còn áp dụng đối với các dự án mang tính chiến lược được thể hiện tại khoản 14, 15, 16 điều 19 Nghị định 96/2026/NĐ-CP như:

     - Cơ sở công nghiệp quốc phòng, an ninh

     - Dự án phát triển cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị có tính lan tỏa

     - Dự án thuộc danh mục công trình quan trọng quốc gia do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt

Những dự án này có vai trò đặc biệt trong việc đảm bảo an ninh, nâng cao năng lực sản xuất và hội nhập kinh tế quốc tế, do đó việc áp dụng ưu đãi đầu tư là cần thiết và có tính định hướng lâu dài.

Trúc Quỳnh