Chính sách mới về khoa học và công nghệ có hiệu lực từ tháng 3/2026

Bắt đầu từ tháng 3/2026, nhiều quy định quan trọng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ chính thức được áp dụng. Các chính sách mới tập trung vào thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro, siết chặt hành vi bị cấm và quy định rõ về đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin bằng vốn ngân sách nhà nước.

1. Doanh nghiệp AI được hưởng ưu đãi cao nhất theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025

Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 thiết lập khung pháp lý toàn diện nhằm thúc đẩy hệ sinh thái AI tại Việt Nam. Theo Điều 20, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo được hưởng mức ưu đãi cao nhất theo quy định của pháp luật về khoa học và công nghệ, công nghệ cao, chuyển đổi số và đầu tư. Đồng thời, các chủ thể này được tạo điều kiện tiếp cận hạ tầng tính toán, nguồn dữ liệu và môi trường thử nghiệm.

Nhà nước cũng định hướng phát triển thị trường AI thông qua cơ chế ưu tiên sử dụng sản phẩm trí tuệ nhân tạo trong hoạt động đấu thầu, xây dựng sàn giao dịch công nghệ và bảo đảm môi trường thử nghiệm minh bạch, công bằng.

Đáng chú ý, Điều 21 quy định cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép triển khai hệ thống AI mới trong môi trường được kiểm soát rủi ro. Tùy kết quả thử nghiệm, doanh nghiệp có thể được xem xét miễn hoặc giảm một số nghĩa vụ tuân thủ.

Bên cạnh đó, Điều 22 thành lập Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia – quỹ tài chính ngoài ngân sách với cơ chế linh hoạt, chấp nhận mức độ rủi ro nhất định trong hoạt động đổi mới sáng tạo. Quỹ ưu tiên đầu tư hạ tầng AI, đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển công nghệ lõi và hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp.

Ngoài ra, Điều 25 bổ sung chính sách hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp nhỏ và startup, bao gồm hỗ trợ chi phí đánh giá sự phù hợp, cung cấp công cụ tự đánh giá và tạo điều kiện tiếp cận nguồn dữ liệu dùng chung.

Chính sách mới về khoa học và công nghệ có hiệu lực từ tháng 3/2026

2. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo

Từ ngày 01/03/2026, theo Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, nhiều nhóm hành vi trong lĩnh vực AI bị nghiêm cấm nhằm bảo đảm an toàn, an ninh và quyền lợi của tổ chức, cá nhân.

Trước hết, nghiêm cấm việc lợi dụng hoặc chiếm đoạt hệ thống trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Pháp luật cũng cấm phát triển, cung cấp hoặc sử dụng hệ thống AI nhằm mục đích lừa dối, thao túng nhận thức và hành vi con người, đặc biệt thông qua việc giả mạo cá nhân, sự kiện hoặc tạo nội dung giả gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và trật tự xã hội.

Hành vi khai thác điểm yếu của nhóm người dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người hạn chế năng lực hành vi dân sự để gây thiệt hại cũng bị nghiêm cấm.

Bên cạnh đó, việc thu thập, xử lý và sử dụng dữ liệu phục vụ phát triển hoặc vận hành hệ thống AI trái với quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và an ninh mạng đều bị xử lý theo pháp luật. Pháp luật cũng nghiêm cấm hành vi cản trở cơ chế giám sát của con người, che giấu thông tin bắt buộc phải minh bạch hoặc lợi dụng hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm để thực hiện hành vi trái quy định.

3. Phân loại 03 mức độ rủi ro của hệ thống trí tuệ nhân tạo

Theo khoản 1 Điều 9 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, từ ngày 01/03/2026, hệ thống AI được phân loại theo ba mức độ rủi ro gồm rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp.

Hệ thống có rủi ro cao là những hệ thống có khả năng gây tác động nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Hệ thống rủi ro trung bình là các hệ thống có thể gây nhầm lẫn hoặc thao túng người sử dụng do không nhận biết được mình đang tương tác với AI hoặc nội dung do AI tạo ra.

Những hệ thống không thuộc hai nhóm trên được xác định là rủi ro thấp.

4. Quản lý dự án đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng vốn ngân sách

Song song với Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, Nghị định 45/2026/NĐ-CP cũng có hiệu lực, quy định rõ về quản lý dự án đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Theo đó, dự án đầu tư công nghệ thông tin bao gồm việc xây dựng hệ thống thông tin, đầu tư phần cứng, phần mềm và cơ sở dữ liệu. Ngoài ra, quy định còn bao quát hoạt động mua sắm thiết bị dự phòng, thay thế thiết bị thuộc hệ thống hiện có, mua phần mềm thương mại, mua thiết bị riêng lẻ hoặc thuê dịch vụ công nghệ thông tin.

Huỳnh Dương