Cập nhật các Luật mới trong lĩnh vực khoa học công nghệ được thông qua năm 2025

Trong năm 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì soạn thảo, sửa đổi và tổ chức xây dựng hồ sơ pháp lý cho 10 đạo luật liên quan tới khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, được Quốc hội xem xét, thông qua, tạo dựng hành lang pháp lý quan trọng để thực hiện các mục tiêu phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và thúc đẩy chuyển đổi số trong giai đoạn tới. Hoạt động này được đánh giá là bước tiến thể chế quan trọng, góp phần tháo gỡ những rào cản lâu nay trong hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học – công nghệ của đất nước

1. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Luật này gồm 73 điều, được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2025. Đây là đạo luật đầu tiên đưa khái niệm “đổi mới sáng tạo” vào cùng tên với khoa học và công nghệ, thể hiện thay đổi tư duy từ quản lý truyền thống sang trọng tâm thị trường và hiệu quả đầu ra. Luật xác lập các chính sách trọng tâm thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và hoạt động đổi mới sáng tạo; khuyến khích thí điểm cơ chế khoán chi linh hoạt, chấp nhận rủi ro khi đổi mới, trao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu để thương mại hóa và hưởng lợi trực tiếp. Nhà nước cũng chịu trách nhiệm đánh giá hiệu quả hoạt động để phân bổ nguồn lực tiếp theo.

Cập nhật các Luật mới trong lĩnh vực khoa học công nghệ được thông qua năm 2025

2. Luật Công nghiệp công nghệ số

Thông qua ngày 14/6/2025, Luật này quy định cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ số, phát triển hạ tầng số chung, khuyến khích khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Luật cũng xác định chính sách ưu đãi cao nhất cho các dự án trọng điểm như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, đồng thời tạo điều kiện cho hợp tác chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp trong nước và FDI. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

3. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật

Luật được thông qua cùng ngày 14/6 và có hiệu lực từ 1/1/2026, xác định trách nhiệm công bố hợp quy cho các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính qua việc mở rộng sử dụng kết quả đánh giá sự phù hợp trong quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

4. Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa

Thông qua ngày 18/6/2025, luật sửa đổi này quy định cách phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro và chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, kết hợp dữ liệu và công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng hàng hóa nhập khẩu và nội địa. Luật có hiệu lực từ 1/1/2026.

5. Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi)

Quốc hội thông qua vào ngày 27/6/2025, luật sửa đổi với 73 điều sẽ có hiệu lực từ 1/1/2026. Luật tăng cường đầu tư nghiên cứu, phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình; ưu tiên chuyển giao công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực nội địa hóa trong các hoạt động liên quan đến điện hạt nhân.

6. Luật Trí tuệ nhân tạo

Đây là đạo luật chuyên biệt về AI vừa được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, đánh dấu Việt Nam thuộc nhóm nước đầu tiên trên thế giới có luật riêng về trí tuệ nhân tạo. Luật xác định nguyên tắc quản lý theo mức độ rủi ro, khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng bảo đảm an toàn, an ninh, quyền con người và lợi ích hợp pháp. Các hành vi sử dụng AI gây hại xã hội, thao túng hoặc lừa đảo bị cấm. Luật có hiệu lực từ 1/3/2026.

7 .Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ

Thông qua ngày 10/12/2025, luật này hướng tới đưa quyền sở hữu trí tuệ trở thành tài sản kinh tế có thể định giá, giao dịch, thế chấp và khai thác trong hoạt động đầu tư. Luật cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý sở hữu trí tuệ, nâng cao hiệu quả thông qua tự động hóa và cơ sở dữ liệu hiện đại. Luật có hiệu lực từ 1/4/2026.

8. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ

Cũng được thông qua ngày 10/12/2025, luật này đơn giản hóa thủ tục, cập nhật danh mục công nghệ mới và mở rộng ưu đãi cho hoạt động chuyển giao; quy định rõ ba mức độ chuyển giao: ứng dụng, làm chủ và nghiên cứu – phát triển. Nhà nước khuyến khích góp vốn bằng công nghệ, nhằm chuyển kết quả nghiên cứu thành tài sản tham gia đầu tư. Luật có hiệu lực từ 1/4/2026.

9. Luật Công nghệ cao (sửa đổi)

Luật mới, gồm 6 chương và 27 điều, được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2026, xác định phát triển công nghệ cao và công nghệ chiến lược là trọng tâm phát triển kinh tế – xã hội và an ninh quốc gia. Luật quy định các ưu đãi đầu tư, thuế, đất đai và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao.

10. Luật Chuyển đổi số

Quốc hội thông qua Luật Chuyển đổi số ngày 11/12/2025 – là đạo luật cuối cùng trong danh mục 10 luật. Luật xác định quản lý điều hành trên môi trường số là nguyên tắc mặc định, đặt người dân làm trung tâm và quản lý dựa trên dữ liệu; mọi công dân phải được tiếp cận dịch vụ công trực tuyến tiêu chuẩn quốc tế. Luật có hiệu lực từ 1/7/2026.

Nguyễn Tuấn