Cấm yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 từ ngày 01/7/2026

Quy định mới nêu rõ từ 1/7/2026, cơ quan, tổ chức không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 nhằm bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân nhạy cảm.

1. Quy định mới về việc sử dụng Phiếu lý lịch tư pháp số 2 từ năm 2026:

Vừa qua, Quốc hội đã chính thức bấm nút thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp với nhiều thay đổi mang tính đột phá. Điểm đáng chú ý nhất trong lần sửa đổi này chính là việc siết chặt quy định về việc yêu cầu và cung cấp thông tin lý lịch tư pháp. Theo đó, bắt đầu từ ngày 1/7/2026, các cơ quan, tổ chức và cá nhân sẽ tuyệt đối không được yêu cầu người dân phải cung cấp thông tin về lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp số 2.

Cấm yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 từ ngày 01/7/2026

Sở dĩ có quy định này là bởi thông tin lý lịch tư pháp hiện nay đã được xếp vào nhóm dữ liệu cá nhân nhạy cảm, cần được quản lý và bảo vệ nghiêm ngặt theo các quy định pháp luật hiện hành. Việc yêu cầu người dân nộp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 một cách tràn lan trong thời gian qua đã gây ra không ít phiền hà, thậm chí xâm phạm đến bí mật đời tư của cá nhân khi loại phiếu này hiển thị đầy đủ mọi án tích, kể cả những án tích đã được xóa.

Luật mới quy định rõ, các cơ quan, tổ chức nếu có nhu cầu xác minh thông tin lý lịch tư pháp của cá nhân thì phải thực hiện việc khai thác, kết nối thông qua chia sẻ dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp hoặc Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thay vì đẩy trách nhiệm về phía người dân, các đơn vị quản lý nhà nước và tổ chức tuyển dụng sẽ phải tự chủ động phối hợp để kiểm tra thông tin thông qua hệ thống số hóa.

2. Phân biệt Phiếu số 1, Phiếu lý lịch tư pháp số 2 và vai trò của VNeID:

Trong hệ thống quản lý mới, sự khác biệt giữa Phiếu số 1 và Phiếu lý lịch tư pháp số 2 được phân định rất rõ ràng để tránh việc lạm dụng. Phiếu lý lịch tư pháp số 1 thường chỉ ghi các án tích chưa được xóa và được sử dụng rộng rãi trong các thủ tục hành chính, tuyển dụng thông thường. Tuy nhiên, ngay cả với Phiếu số 1, cơ quan chức năng cũng chỉ được phép yêu cầu cung cấp trong những trường hợp cụ thể được quy định bởi Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Nghị định của Chính phủ.

Ngược lại, Phiếu lý lịch tư pháp số 2 có tính chất bảo mật cao hơn nhiều. Loại phiếu này bao gồm tất cả các thông tin về án tích (cả đã xóa và chưa xóa), thông tin về việc bị cấm đảm nhiệm chức vụ hay thành lập doanh nghiệp. Trước đây, người dân thường phải xin phiếu này để làm thủ tục du học, định cư hoặc kết hôn với người nước ngoài. Nhưng với luật sửa đổi, quyền yêu cầu phiếu này giờ đây chủ yếu tập trung vào các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) để phục vụ công tác điều tra, truy tố và xét xử.

Một điểm sáng trong cuộc cải cách hành chính lần này là việc tích hợp dữ liệu lên ứng dụng định danh điện tử VNeID. Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, khi thông tin lý lịch tư pháp được số hóa và hiển thị trên VNeID, nó sẽ có giá trị pháp lý tương đương với bản giấy. Người dân sẽ không còn phải xếp hàng chờ đợi tại các cơ quan tư pháp để xin cấp phiếu. Thông tin lý lịch tư pháp trên VNeID sẽ trở thành một trường thông tin sẵn có giống như họ tên hay ngày sinh, giúp thực hiện các dịch vụ công mọi lúc, mọi nơi một cách an toàn nhờ cơ chế xác thực bảo mật và chống làm giả cao.

3. Lợi ích của việc hạn chế yêu cầu cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2:

Việc cấm các tổ chức, cá nhân yêu cầu cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho xã hội. Đầu tiên là bảo vệ quyền lợi hợp pháp và danh dự của công dân. Những người từng có sai lầm trong quá khứ nhưng đã chấp hành xong hình phạt và được xóa án tích sẽ có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng tốt hơn, không bị kỳ thị khi đi xin việc tại các đơn vị không liên quan đến quốc phòng, an ninh.

Thứ hai, quy định này thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia một cách mạnh mẽ. Việc buộc các cơ quan phải tự kết nối dữ liệu sẽ giúp giảm bớt gánh nặng giấy tờ, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả người dân lẫn bộ máy nhà nước. Đây là bước đi quan trọng để hiện thực hóa mô hình chính phủ điện tử, nơi dữ liệu được lưu thông thông suốt thay vì bắt người dân phải đi "chứng minh" những gì nhà nước vốn đã quản lý.

Cuối cùng, việc quản lý chặt chẽ Phiếu lý lịch tư pháp số 2 giúp chuẩn hóa công tác nhân sự và cấp phép. Thông tin lý lịch tư pháp sẽ chỉ được dùng đúng mục đích như tuyển dụng các ngành nghề đặc thù liên quan đến sức khỏe, an ninh quốc gia hoặc bảo vệ lợi ích Nhà nước, tránh tình trạng đòi hỏi thủ tục rườm rà không cần thiết trong đời sống dân sự thường ngày.

Kim Rin