Ai có quyền đòi bồi thường tổn thất hàng hóa

Vận chuyển hàng hoá bằng đường biển là một trong những hình thức vận chuyển phổ biến trong giao dịch mua bán hàng hoá. Trong suốt quá trình vận chuyển này thường sẽ tiềm ẩn những rủi ro nhất định, đe doạ đến lợi ích của các bên.

Chính vì thế khi giao kết hợp đồng, thương nhân luôn phải thoả thuận rõ ràng về vấn đề bồi thường thiệt hại nếu phát sinh những tổn thất về hàng hoá. Đặc biệt là quy định về việc “Ai có quyền đòi bồi thường tổn thất hàng hoá” trong trường hợp có nhiều bên tham gia vào giao dịch mua bán, vận chuyển. Tuy nhiên, trong trường hợp hợp đồng không có điều khoản cụ thể thì các bên sẽ phải giải quyết dựa trên pháp luật.

Theo Điều 146 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, có hai loại hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển là hợp đồng vận chuyển theo chứng từ và hợp đồng vận chuyển theo chuyến. Cần lưu ý rằng, để có thể xác định đúng người có quyền khiếu nại về tổn thất hàng hóa trong trường hợp của hợp đồng vận chuyển theo chuyến hay vận đơn thì việc đề cập đến bồi thường thiệt hại và việc ủy quyền hay thế quyền phải kèm theo các bằng chứng thuyết phục.

Đối với hợp đồng vận chuyển theo chứng từ thì thông tin vận đơn chính là bằng chứng quan trọng nhất để xác định các yếu tố về người gửi, người nhận, tình trạng hàng hoá, số lượng, địa điểm và thời gian… Điều này được quy định tại Điều 148 về chứng từ vận chuyển của Bộ Luật hàng hải Việt Nam năm 2015.

Theo Điều 162 Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 quy định về chuyển nhượng vận đơn thì vận đơn được chia ra làm 3 loại tương đương với 3 nội dung trong đó là khác nhau:

“1. Vận đơn theo lệnh được chuyển nhượng bằng cách ký hậu vận đơn. Người ký hậu cuối cùng có quyền phát lệnh trả hàng trong vận đơn theo lệnh là người nhận hàng hợp pháp.

2. Vận đơn vô danh được chuyển nhượng bằng cách người vận chuyển trao vận đơn vô danh đó cho người được chuyển nhượng. Người xuất trình vận đơn vô danh là người nhận hàng hợp pháp.

3. Vận đơn đích danh không được chuyển nhượng. Người có tên trong vận đơn đích danh là người nhận hàng hợp pháp.”

Như vậy có thể hiểu đối với vận đơn đích danh, trường hợp nếu trong quá trình vận chuyển xảy ra tổn thất đối với hàng hóa thì nguời giao hàng không có quyền khởi kiện người vận chuyển, mà chỉ có người nhận hàng có tên trên vận đơn đích danh mới có quyền khởi kiện đòi người vận chuyển bồi thường tổn thất hàng của hàng hóa. Đối với vận đơn theo lệnh và vận đơn vô danh thì người nhận được phép uỷ quyền cho người khác kiện đòi bồi thường với điều kiện là phải có giấy uỷ quyền.

Thứ hai với hợp đồng vận chuyển theo chuyến, theo khoản 2 Điều 146 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015: “Hợp đồng vận chuyển theo chuyến là hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển được giao kết với điều kiện người vận chuyển dành cho người thuê vận chuyển nguyên tàu hoặc một phần tàu cụ thể để vận chuyển hàng hóa theo chuyến”. Điều này được hiểu là hợp đồng vận chuyển theo chuyến điều chỉnh quan hệ giữa người vận chuyển và người thuê vận chuyển.

Như vậy, khi vận đơn được người vận chuyển ký phát theo yêu cầu của người giao hàng và người thuê vận chuyển không phải là người nhận hàng thì ngoài hợp đồng vận chuyển theo chuyến mà người vận chuyển cũng là một bên của hợp đồng và đã hình thành một hợp đồng mới giữa người vận chuyển và người nhận hàng/người giữ vận đơn mà chỉ người này mới có quyền khiếu nại về hư hỏng, mất mát hàng hóa. Trong trường hợp này, người vận chuyển có quyền thay người nhận hàng kiện đòi bồi thường tổn thất về hàng hoá với điều kiện có giấy uỷ quyền hợp lệ.