Nhặt được tài sản đánh rơi phải xử lý thế nào?

Nhặt được ví, điện thoại hoặc tiền mặt không có nghĩa là người nhặt được quyền giữ làm của riêng. Điều 230 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: biết địa chỉ người đánh rơi thì phải thông báo hoặc trả lại; không biết địa chỉ thì phải thông báo hoặc giao nộp cho cơ quan cấp xã theo quy định. Quyền sở hữu chỉ được xem xét khi đủ điều kiện, không tự phát sinh từ việc nhặt được.

Nhặt được tài sản đánh rơi phải báo cho ai?

Biết địa chỉ người đánh rơi: thông báo hoặc trả lại

Khoản 1 Điều 230 đặt nghĩa vụ thông báo hoặc trả lại tài sản cho người đánh rơi, bỏ quên khi người phát hiện biết địa chỉ của họ. Vì vậy, khi nhặt được ví có thông tin giúp liên hệ chủ tài sản, hướng xử lý là tìm cách thông báo, xác minh người nhận và trao trả, thay vì mặc nhiên coi tài sản không có chủ.

Về thực hành, nên đối chiếu đặc điểm đồ vật, giấy tờ hoặc thông tin mà người nhận cung cấp. Có thể ghi nhận việc bàn giao để hạn chế tranh chấp về số tiền, phụ kiện hay tình trạng tài sản. Đây là khuyến nghị lưu giữ chứng cứ, không phải yêu cầu về mẫu giấy bàn giao được Điều 230 quy định.

Không biết địa chỉ: thông báo hoặc giao nộp tại cấp xã/phường

Nếu không biết địa chỉ người đánh rơi, người phát hiện phải thông báo hoặc giao nộp cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an cấp xã nơi gần nhất. Mục đích là để thông báo công khai cho chủ sở hữu biết mà nhận lại. Điều luật không buộc người nhặt phải tự tìm bằng được chủ tài sản rồi mới được liên hệ cơ quan này.

Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an cấp xã đã nhận tài sản phải thông báo cho người giao nộp về kết quả xác định chủ sở hữu. Khi giao nộp, nên đề nghị ghi nhận thời điểm, đặc điểm, số lượng và tình trạng tài sản; giữ lại thông tin đầu mối tiếp nhận để tiện theo dõi.

Đăng mạng xã hội có thay cho việc thông báo đúng nơi?

Bài đăng tìm người mất có thể hỗ trợ việc trao trả, nhưng không nên coi đó là cách thay thế nghĩa vụ tại khoản 1 Điều 230. Khi không biết địa chỉ người đánh rơi, điều luật xác định nơi cần thông báo hoặc giao nộp là Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an cấp xã nơi gần nhất.

Để tránh trao nhầm, bài đăng có thể giữ lại một số đặc điểm riêng cho người đến nhận mô tả. Cũng nên hạn chế công khai đầy đủ giấy tờ và thông tin cá nhân trong ví. Những cách làm này là khuyến nghị thực hành, không phải thủ tục thông báo công khai do Điều 230 ấn định.

Một năm được tính từ ngày nào?

Khoản 2 Điều 230 tính thời hạn một năm từ ngày thông báo công khai về tài sản bị đánh rơi, bỏ quên. Mốc này không phải ngày nhặt được và cũng không mặc nhiên là ngày giao nộp. Vì vậy, tự cất giữ đồ vật suốt một năm không đồng nghĩa với việc đã đáp ứng thời hạn của điều luật.

Sau thời hạn đó, điều kiện tiếp theo là không xác định được chủ sở hữu hoặc chủ sở hữu không đến nhận. Khi ấy mới xem xét cách xác định quyền sở hữu theo từng nhóm tài sản. Người giao nộp nên lưu thông tin về việc thông báo công khai và liên hệ cơ quan đã tiếp nhận, thay vì tự kết luận mình được sở hữu toàn bộ.

Không có người nhận, người nhặt được hưởng bao nhiêu?

Tài sản có giá trị nhỏ hơn hoặc bằng mười lần mức lương cơ sở

Theo điểm a khoản 2 Điều 230, nếu giá trị tài sản nhỏ hơn hoặc bằng mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, người nhặt được được xác lập quyền sở hữu theo quy định của Bộ luật và quy định khác của pháp luật có liên quan. Quy tắc này phải được đọc cùng điều kiện về thông báo công khai và thời hạn nêu trên.

Ngưỡng ở đây là mức lương cơ sở, không phải lương tối thiểu vùng hay thu nhập của người nhặt. Không nên quy đổi sẵn thành một số tiền cố định để áp dụng cho mọi thời điểm. Khi xử lý hồ sơ thực tế, cần xác định đúng mức lương cơ sở áp dụng và giá trị tài sản.

Tài sản có giá trị lớn hơn mười lần mức lương cơ sở

Trong trường hợp này, điều luật quy định sau khi trừ chi phí bảo quản, người nhặt được hưởng giá trị bằng mười lần mức lương cơ sở và 50% giá trị phần vượt quá mười lần mức lương cơ sở; phần giá trị còn lại thuộc về Nhà nước. Không thể rút gọn thành quy tắc người nhặt luôn nhận một nửa toàn bộ tài sản.

Điều 230 không ấn định một khoản phí bảo quản đồng loạt hoặc cho phép người giữ tự đặt mức phí. Nếu phát sinh chi phí, nên giữ chứng từ và mô tả công việc bảo quản để có cơ sở làm rõ khi giải quyết. Không nên tự bán tài sản rồi chia tiền theo ước tính của mình.

Tài sản thuộc di tích lịch sử, văn hóa có cách xử lý riêng

Điểm b khoản 2 Điều 230 quy định tài sản đánh rơi, bỏ quên là tài sản thuộc di tích lịch sử, văn hóa theo quy định về di sản văn hóa thì thuộc về Nhà nước. Người nhặt được hưởng một khoản tiền thưởng theo quy định của pháp luật. Không áp dụng máy móc ngưỡng mười lần mức lương cơ sở cho nhóm này.

Những việc nên ghi nhớ khi giao nộp

Trước hết, bảo quản và ghi nhận tình trạng tài sản để hạn chế thất lạc, hư hỏng. Khi liên hệ cơ quan tiếp nhận, trình bày rõ nơi nhặt, thời điểm và những thông tin đã biết về người mất. Sau khi giao nộp, giữ giấy tờ hoặc thông tin xác nhận và theo dõi kết quả xác định chủ sở hữu.

Cốt lõi của Điều 230 là ưu tiên trả lại tài sản, thực hiện việc thông báo đúng nơi và chỉ xem xét quyền của người nhặt khi đủ điều kiện. Nhặt được tài sản không phải căn cứ để sử dụng ngay; quyền được hưởng cũng không phải lúc nào là toàn bộ giá trị đồ vật.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo; người đọc nên tham vấn luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư cho trường hợp cụ thể.

Phước Hiếu