Điểm mới nổi bật Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025

Sáng ngày 10/12, trong khuôn khổ chương trình làm việc của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, dưới sự chủ trì điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương, Quốc hội đã tiến hành biểu quyết thông qua Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025 (sửa đổi).

Kết quả biểu quyết cho thấy sự đồng thuận rất cao, với 446/447 đại biểu có mặt tham gia tán thành, tương đương 94,29% tổng số đại biểu Quốc hội. Đây được xem là đạo luật có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước và nâng cao hiệu quả giám sát trong hệ thống chính trị.

1. Tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025

Trước thời điểm biểu quyết, Quốc hội đã nghe ông Dương Thanh Bình – Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội – trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo Luật.

Đối với quy định liên quan đến thẩm quyền và hình thức giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, một số ý kiến đề xuất không tiếp tục thành lập Đoàn giám sát chuyên đề mà giao nhiệm vụ này cho Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội.

Tuy nhiên, trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật, việc tổ chức các Đoàn giám sát do Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập đã chứng minh hiệu quả rõ nét, đặc biệt đối với các chuyên đề có phạm vi lớn, nội dung phức tạp và liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước.

Do đó, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025 tiếp tục kế thừa quy định hiện hành, đồng thời bổ sung cơ chế linh hoạt, cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội phân công Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội chủ trì giám sát đối với một số chuyên đề cụ thể.

Điểm mới nổi bật Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025

2. Làm rõ thẩm quyền giám sát theo Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025

Liên quan đến thẩm quyền giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội, nhiều ý kiến đề nghị cần giải thích cụ thể thuật ngữ “các cơ quan khác ở địa phương” nhằm bảo đảm thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.

Theo báo cáo giải trình, việc sử dụng khái niệm mang tính khái quát là cần thiết để bảo đảm tính bao trùm và phù hợp với quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Trên thực tế, các cơ quan này có thể bao gồm cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân, đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND, cũng như các cơ quan trung ương tổ chức theo hệ thống ngành dọc tại địa phương như công an, thuế, hải quan…

Để tăng tính khả thi, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025 đã bổ sung quy định giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội hướng dẫn chi tiết nội dung này tại các điều khoản có liên quan.

3. Quy định mới về giám sát kiến nghị cử tri và thẩm quyền của Tổ đại biểu HĐND

Nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo trong hoạt động giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng: Đoàn đại biểu Quốc hội chỉ thực hiện giám sát theo sự phân công của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với các kiến nghị thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan trung ương.

Đối với Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân, Luật quy định rõ: Tổ đại biểu chỉ tiến hành giám sát khi được HĐND hoặc Thường trực HĐND giao nhiệm vụ và có trách nhiệm báo cáo kết quả để cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định. Quy định này khẳng định đây không phải là thẩm quyền giám sát độc lập, qua đó bảo đảm sự thống nhất với Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Trong bối cảnh địa bàn hành chính ngày càng mở rộng, yêu cầu tăng cường giám sát tại cơ sở đặt ra ngày càng cao, việc trao thẩm quyền giám sát theo cơ chế phân công cho Tổ đại biểu HĐND được đánh giá là phù hợp thực tiễn và không phát sinh yêu cầu sửa đổi các luật có liên quan.

4. Thời điểm có hiệu lực của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội về việc bảo đảm tính thống nhất với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo Luật đã được chỉnh lý và thống nhất thời điểm có hiệu lực từ ngày 01/3/2026.

Huỳnh Dương