Hành vi gây lãng phí trong quản lý tài sản công: Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

1. Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn xác định hành vi gây lãng phí

Ngày 10/12/2025, Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BTP-BTC-BCT-BXD-BNN&MT-KTNN-TTCP đã được ban hành và có hiệu lực từ ngày 25/01/2026.

Thông tư liên tịch này quy định về nguyên tắc, nội dung và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với cơ quan thanh tra, kiểm toán, cơ quan quản lý nhà nước và các chủ thể có liên quan trong quá trình xác định hành vi gây lãng phí để phục vụ việc xem xét xử lý trách nhiệm hình sự.

2. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Theo Thông tư, phạm vi điều chỉnh bao gồm các nội dung liên quan đến việc xác định dấu hiệu lãng phí trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự.

Đối tượng áp dụng là:

• Cơ quan, người tiến hành tố tụng;
• Cơ quan thanh tra, kiểm toán, giám định, định giá;
• Các tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình xử lý vụ việc, vụ án hình sự.

Hành vi gây lãng phí trong quản lý tài sản công: Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

3. Nguyên tắc xác định hành vi gây lãng phí

Việc xác định hành vi gây lãng phí phải tuân thủ chặt chẽ quy định của pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật có liên quan, bảo đảm các yêu cầu:

• Khách quan, thận trọng;
• Chặt chẽ, thống nhất;
• Bảo mật thông tin theo quy định.

Trong quá trình giải quyết vụ việc, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm có khả năng gây lãng phí theo các quy định từ Điều 5 đến Điều 9 của Thông tư, cơ quan tố tụng chủ trì có trách nhiệm phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xác định hậu quả lãng phí, đồng thời xem xét đầy đủ yếu tố lỗi, động cơ, mục đích vụ lợi nhằm áp dụng chính sách xử lý phù hợp.

4. Năm nhóm hành vi có dấu hiệu gây lãng phí

Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT xác định 05 nhóm hành vi có dấu hiệu gây lãng phí, làm căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự, bao gồm:

• Vi phạm trong lãnh đạo, chỉ đạo việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công;
• Vi phạm trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước;
• Vi phạm trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, hoạt động đầu tư xây dựng, mua sắm và quản lý tài sản công;
• Vi phạm trong quản lý, khai thác, sử dụng đất đai và các loại tài nguyên;
• Vi phạm trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, dự án PPP hoặc hoạt động đầu tư ra nước ngoài.

5. Cách thức xác định hậu quả lãng phí

Hậu quả lãng phí được xác định thông qua trưng cầu giám định hoặc yêu cầu định giá tài sản trong trường hợp cần thiết theo quy định của pháp luật.

Trường hợp không thực hiện trưng cầu giám định, hậu quả lãng phí có thể được xác định trực tiếp dựa trên:

• Số tiền chi vượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ;
• Giá trị hao mòn, khấu hao của tài sản không được sử dụng;
• Chi phí vốn nhà nước bị “đóng băng” do dự án dừng hoặc chậm triển khai;
• Tổng chi phí đầu tư và chi phí khắc phục, tháo dỡ đối với công trình không đạt mục tiêu đầu tư.

Hoàng Khanh