Đối tượng áp dụng Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP

Từ khi thực hiện cải cách kinh tế “Đổi mới” vào năm 1986 thì Việt Nam đã trở thành một điểm đến nổi bật cho FDI. Sau nhiều lần thay đổi và phát triển các chính sách, trong những năm gần đây, Việt Nam đã được đánh giá là một điểm đến hấp dẫn cho FDI trong khu vực Đông Nam Á. Nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và sự phát triển bền vững của các ngành kinh tế trọng điểm, pháp luật đã thiết lập “Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường” và những chủ thể bị điều chỉnh bởi danh mục này tại Nghị định 96/2026/NĐ-CP. Bài viết dưới đây của Findlaw Asia sẽ phân tích chi tiết về các đối tượng áp dụng Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường năm 2026.

1. Căn cứ pháp lý

Quy định về Đối tượng áp dụng Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường được đề cập trong: 

• Nghị định 96/2026/NĐ-CP
• Luật Đầu tư 2025

2. Các đối tượng áp dụng Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường

2.1. Nhà đầu tư nước ngoài

Theo khoản 19 Điều 3 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch nước ngoài, tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam. Nghĩa là, nhóm đối tượng đầu tiên bị pháp luật hạn chế là nhóm “nhà đầu tư nước ngoài”, trong đó có 2 đối tượng chính bao gồm: Cá nhân có quốc tịch nước ngoài và tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài.
Ví dụ cụ thể về việc áp dụng điểm a khoản 1 Điều 16 Nghị định 96/2026/NĐ-CP đối với hai nhóm đối tượng này như sau:

• Trường hợp 1 (Đối với cá nhân có quốc tịch nước ngoài): Ông A có quốc tịch Mỹ muốn sang Việt Nam thành lập công ty kinh doanh “Dịch vụ điều tra và an ninh”. Theo Luật Đầu tư 2025 thì ông chính là nhà đầu tư nước ngoài. Ngành, nghề ông muốn đầu tư là “Dịch vụ điều tra và an ninh” thuộc vào khoản 4 mục A Phụ lục I của Nghị định 96/2026/NĐ-CP về “Ngành, nghề chưa được tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài”. Do đó, cơ quan nhà nước Việt Nam sẽ từ chối cấp phép cho ông A mở công ty trong lĩnh vực này.
• Trường hợp 2 (Đối với tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài): Tập đoàn B được đăng ký thành lập tại Singapore muốn mua lại một công ty Việt Nam đang hoạt động trong lĩnh vực “Dịch vụ viễn thông”. Theo Luật Đầu tư 2025 thì Tập đoàn B chính là nhà đầu tư nước ngoài. Ngành, nghề Tập đoàn B muốn tiếp cận thuộc vào nhóm “Dịch vụ bưu chính, viễn thông” quy định tại khoản 5 Mục B Phụ lục I của Nghị định 96/2026/NĐ-CP về “Ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài”. Điều này có nghĩa là Tập đoàn B không được tự do thâu tóm 100% công ty như người Việt Nam mà bị giới hạn theo quy định cụ thể của pháp luật chuyên ngành.

2.2. Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 16 Nghị định 96/2026/NĐ-CP và khoản 1 Điều 20 Luật Đầu tư 2025 thì tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài thuộc vào đối tượng áp dụng Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường khi thuộc vào một trong các trường hợp sau:

• Có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
• Có tổ chức kinh tế (đã có trên 50% vốn ngoại) tiếp tục nắm giữ trên 50% vốn điều lệ của đơn vị mới.
• Có sự kết hợp giữa nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn ngoại chi phối cùng nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.

Và thực hiện một trong các hoạt động sau:

• Đầu tư thành lập tổ chức kinh tế khác.
• Đầu tư góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của tổ chức kinh tế khác.
• Đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC.

Điểm đặc biệt ở mục này là dù một doanh nghiệp được thành lập tại Việt Nam, nhưng nếu thỏa mãn một số điều kiện nhất định (như dòng vốn nước ngoài chiếm trên 50%,...) thì doanh nghiệp đó sẽ thuộc vào nhóm “Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”. Và khi doanh nghiệp này thực hiện một số hoạt động được quy định như đầu tư thành lập, góp vốn,... thì sẽ trở thành đối tượng áp dụng Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài trong trường hợp lĩnh vực doanh nghiệp đó đầu tư có trong Danh mục hạn chế.

3. Quy định đặc thù đối với nhà đầu tư có hai quốc tịch

Một điểm mới đáng chú ý tại khoản 2 Điều 16 Nghị định 96/2026/NĐ-CP là cơ chế lựa chọn dành cho công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài. Nhóm đối tượng này được quyền chủ động quyết định tư cách pháp lý khi đầu tư kinh doanh tại Việt Nam, cụ thể:

• Thứ nhất, nhà đầu tư có thể lựa chọn áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư như quy định áp dụng đối với nhà đầu tư trong nước hoặc nhà đầu tư nước ngoài.
• Thứ hai, nếu nhà đầu tư chọn áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư như quy định đối với nhà đầu tư trong nước thì sẽ không được thực hiện các quyền và nghĩa vụ quy định đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Nghĩa là, nhà đầu tư có hai quốc tịch có một lợi thế lớn là được quyền chọn làm nhà đầu tư trong nước để không bị ràng buộc bởi các ngành, nghề hạn chế trong Danh mục. Tuy nhiên, một khi đã chọn tư cách này, họ phải chấp nhận các quy định về quản lý vốn, thuế và bảo hộ đầu tư tương đương với một công dân Việt Nam bình thường, không được đòi hỏi các đặc quyền hỗ trợ của nhà đầu tư nước ngoài.

Kết luận

Nhìn chung, việc xác định được cụ thể liệu doanh nghiệp của bản thân có thuộc vào nhóm đối tượng áp dụng theo Điều 16 Nghị định 96/2026/NĐ-CP hay không, không chỉ giúp doanh nghiệp nắm các quy định pháp luật liên quan mà còn giúp đề phòng các rủi ro của các dự án có yếu tố nước ngoài. Điều này, sẽ giúp các doanh nghiệp cũng như các nhà đầu tư có thể kinh doanh tại Việt Nam một cách tối ưu và bền vững.

Quỳnh Anh